W dniach 20–21 kwietnia 2026 roku w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej odbyła się XVIII Międzynarodowa Konferencja Naukowa Praw Człowieka, poświęcona ochronie praw człowieka w dobie platform internetowych i sztucznej inteligencji. Wydarzenie zorganizowane z okazji 60. rocznicy uchwalenia Paktów Praw Człowieka ONZ zgromadziło przedstawicieli świata nauki, administracji publicznej oraz sektora technologicznego.
Organizatorami byli: Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Stowarzyszenie Parlamentarzystów Polskich, we współpracy z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi.
Konferencję otworzył prof. dr hab. Jerzy Jaskiernia, a w części inauguracyjnej wystąpili m.in.: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego dr Marcin Kulasek, Wiceminister w Ministerstwie Cyfryzacji Dariusz Standerski oraz podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart.
Kluczowym elementem programu była debata ekspercka
„Architektura cyfrowej odpowiedzialności: jak rozwijać sztuczną inteligencję, aby maksymalizować potencjał technologiczny i chronić prawa podstawowe”. Spotkanie moderował prof. Tomasz Trzciński, który nadał wielowątkowej dyskusji spójną strukturę, koncentrując ją wokół zagadnień wolności informacji, odpowiedzialności platform oraz granic regulacji.
W debacie udział wzięli: Emil Kędzierski (Google), poseł dr Bartłomiej Wróblewski, dr Zbigniew Okoń oraz Dyrektor Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP Barbara Jaroszek.
Dostęp do informacji jako prawo podstawowe w cyfrowym ekosystemie
Emil Kędzierski podkreślał, że dostęp do informacji w środowisku cyfrowym jest dziś w dużej mierze kształtowany przez architekturę platform internetowych oraz działanie systemów rekomendacyjnych. Zwrócił uwagę, że platformy stały się podstawową infrastrukturą obiegu informacji publicznej, jednak nie pełnią funkcji redakcyjnej w tradycyjnym sensie. – „System rekomendacji nie jest konstruowany tak, żeby promować oczekiwania platformy, tylko żeby podpowiadać treści, które najprawdopodobniej użytkownikowi się spodobają.” – mówi Emil Kędzierski (Google).
Według niego mechanizmy rekomendacyjne nie ograniczają dostępu do informacji, lecz porządkują i dopasowują treści do zachowań użytkowników. Dostęp do informacji nie wynika więc z arbitralnej selekcji, lecz jest efektem działania algorytmów oraz ogromnej skali przepływu danych. Kędzierski podkreślał również, że przy obecnej dynamice publikowania treści pełna kontrola nad nimi jest technicznie niewykonalna, co uzasadnia funkcjonowanie modeli ograniczonej odpowiedzialności platform. – „Na YouTubie w każdej minucie użytkownicy wrzucają 500 godzin filmów. Gdyby platforma miała ponosić odpowiedzialność za wszystkie treści, nie mogłaby funkcjonować.” – dodał Emil Kędzierski (Google)
Prywatność, gotówka i odporność systemu finansowego
Istotnym rozwinięciem debaty była wypowiedź Barbary Jaroszek (NBP), która wniosła do dyskusji perspektywę systemu pieniężnego i jego znaczenia dla praw podstawowych.
Podkreślała, że cyfryzacja płatności oznacza jednocześnie coraz większy zakres przetwarzania danych o obywatelach, co bezpośrednio wpływa na poziom prywatności.
Każda transakcja elektroniczna pozostawia ślad informacyjny, który staje się częścią infrastruktury danych, a nie tylko indywidualnej relacji finansowej. – „Pamiętajmy, że przy płatnościach bezgotówkowych sprzedajemy swoje prawo do prywatności. W Polsce nie wiem dlaczego prywatność jest jakimś wstydem albo powodem do tego, żeby koniecznie wszystkie swoje dane udostępniać.” –podkreśliła Barbara Jaroszek (NBP). W jej wypowiedzi wyraźnie wybrzmiał także aspekt inkluzywności – część społeczeństwa pozostaje poza pełnym obiegiem cyfrowym, co sprawia, że gotówka nadal pełni funkcję realnego narzędzia dostępu do życia gospodarczego i przeciwdziałania wykluczeniu. – „Bardzo ważnym aspektem AI i regulacji powinna być inkluzywność — żebyśmy nie zapomnieli o tych obywatelach, którzy są na zewnątrz cyfrowej bańki.” – dodała Barbara Jaroszek (NBP).
Dyrektor Jaroszek zwracała również uwagę na znaczenie odporności systemowej. Gotówka została przedstawiona jako element stabilizujący w sytuacjach kryzysowych – zarówno podczas awarii systemów płatniczych, jak i w przypadku zdarzeń o charakterze geopolitycznym czy infrastrukturalnym. W tym sensie stanowi alternatywny kanał obiegu wartości, niezależny od infrastruktury cyfrowej.
Platformy cyfrowe i spór o neutralność
Emil Kędzierski odnosił się także do kwestii neutralności platform, wskazując, że systemy rekomendacyjne opierają się na analizie zachowań użytkowników, a nie ocenach wartościujących. Jak podkreślał, spór o neutralność wynika bardziej z różnic oczekiwań dotyczących widoczności treści niż z intencjonalnego wpływu na przekaz.
Deepfake i dezinformacja jako ryzyko systemowe
Wątek dezinformacji generowanej przez sztuczną inteligencję był jednym z najbardziej wyrazistych elementów dyskusji. Emil Kędzierski zwracał uwagę, że technologie deepfake znacząco obniżyły próg tworzenia realistycznych fałszywych treści, co zwiększa ich wpływ na opinię publiczną i procesy decyzyjne. W tym kontekście Barbara Jaroszek przywołała przykład wykorzystania wizerunku Prezesa Narodowego Banku Polskiego w materiałach typu deepfake, które fałszywie przypisywały mu wypowiedzi na temat działań inwestycyjnych. Jej zdaniem pokazuje to, że dezinformacja stała się realnym zagrożeniem dla wiarygodności instytucji publicznych oraz stabilności informacyjnej państwa.
Regulacje technologiczne – ostrożność zamiast nadregulacji
Poseł Bartłomiej Wróblewski podkreślał potrzebę ostrożnego podejścia do regulacji sztucznej inteligencji i platform cyfrowych. Jego zdaniem ustawodawca powinien reagować na realne zagrożenia, unikając nadregulacji, która mogłaby ograniczać innowacyjność i nadmiernie ingerować w rozwój technologii. – „Mimo wszystkich ryzyk opierać się trzeba na klasycznej formule indubio pro libertate – w razie wątpliwości na rzecz wolności i pozostawienia kwestii oceny użytkownikowi.” – wyjaśniał poseł Bartłomiej Wróblewski.
Ramy prawne nowych technologii
Dr Zbigniew Okoń zwracał uwagę na trudności definicyjne i interpretacyjne w obszarze sztucznej inteligencji. Podkreślał konieczność budowy spójnych i elastycznych ram odpowiedzialności prawnej, które będą odpowiadać dynamice zmian technologicznych i złożoności cyfrowego ekosystemu. „Nie będzie nigdy żadnych precyzyjnych przepisów do tego stopnia, żeby wszyscy wiedzieli, o co chodzi i nie było wątpliwości, bo prawo tak naprawdę to nie jest tak intuicyjne dla wszystkich.” – dr Zbigniew Okoń.
Równowaga między informacją, technologią i
wolnością
Debata jednoznacznie pokazała, że dostęp do informacji pozostaje jednym z kluczowych praw podstawowych we współczesnym środowisku cyfrowym. Jednocześnie wskazano, że nadmierna regulacja w tym obszarze może prowadzić do faktycznego ograniczenia tego prawa, nawet jeśli jej intencją jest zwiększenie bezpieczeństwa informacyjnego.
W konsekwencji uczestnicy podkreślali konieczność utrzymania równowagi między ochroną przed dezinformacją a zachowaniem szerokiego, swobodnego dostępu do informacji jako fundamentu debaty publicznej.
W tle tej dyskusji istotnie obecny był również wątek gotówki jako elementu systemu finansowego. Jak wynikało z wypowiedzi Barbary Jaroszek, pełni ona funkcję nie tylko narzędzia płatniczego, ale także mechanizmu zapewniającego prywatność, inkluzywność oraz odporność systemową w warunkach rosnącej cyfryzacji.
Całość dyskusji została uporządkowana przez prof. Tomasza Trzcińskiego, którego rola moderatorska pozwoliła nadać rozmowie przejrzystą strukturę i wydobyć zarówno punkty sporne, jak i obszary porozumienia między uczestnikami.
Ariadne Nikandros
