„W drodze do niepodległości. Kanadyjski przystanek – Obóz Kościuszko w Niagara-on-the-Lake, 1917-1919”.


Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Zarząd Okręgu nr 2, Nowy Jork, Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze i Fundacja Kultury i Biznesu w Łodzi zapraszają na wystawę i spotkanie autorskie: „W drodze do niepodległości. Kanadyjski przystanek – Obóz Kościuszko w Niagara-on-the-Lake, 1917-1919”.

Wystawa w Sali Rycerskiej: 7 lutego – 15 maja 2022 roku w Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze

 Program spotkania, czwartek 31 marca 2022

godz. 11     – udział uczestników i gości we Mszy Świętej przed ołtarzem z Obrazem Matki Bożej Jasnogórskiej w Kaplicy Matki Bożej Jasnogórskiej;

godz. 12      – udział w uroczystym zasłonięciu Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej;

godz. 12.15 – powitanie w Kaplicy Różańcowej przez przeora o. Samuela Pacholskiego OSPPE

 i dr Teofila Lachowicza (SWAP);

godz. 12.20 – referat i prezentacja multimedialna autorki wystawy dr Anitty Maksymowicz;

godz. 12.45 – projekcja filmu dok. z wycieczki weteranów – bohaterów wystawy – do Polski w 1927 roku (czyt. dalej);

godz. 13.15 – dyskusja, komentarze;

godz. 13.30 – wspólne zwiedzanie wystawy w Sali Rycerskiej, oprowadzanie przez autorkę;

Wystawa autorstwa dr Anitty Maksymowicz z Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze pokazuje na unikatowych zdjęciach i dokumentach, pochodzących w większości z nowojorskiego archiwum Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP), Obóz Rekrutacyjny do Armii Polskiej we Francji, nazwany Obozem Kościuszko, założony w Niagara-on-the-Lake w Kanadzie. Wystawę przygotowano na 100-lecie czynu zbrojnego Polonii amerykańskiej. Wystawa pierwotna składała się ze 116 obiektów: zdjęć oprawionych w ramy o różnych formatach, banerów i plansz, z opisami w języku polskim i angielskim. Składają się na nią fotokopie zdjęć i dokumentów (czarnobiałe i kolorowe), plakatów, listów, wspomnień, szkiców i reprodukcje obrazów.

Na zdjęciach pokazano funkcjonowanie obozu, przez który przeszło – począwszy od jego powstania
w październiku 1917 aż do rozwiązania w marcu 1919 r. – ponad 22 tysiące polskich ochotników, głównie ze Stanów Zjednoczonych. Rekruci, za zgodą Stanów Zjednoczonych, szkoleni byli na terenie Kanady przez oficerów kanadyjskich za pieniądze francuskie. Dużą rolę w przygotowaniach do powstania obozu i uzyskania zgody władz trzech państw na jego powstanie, tj. Francji, Stanów Zjednoczonych i Kanady, odegrał Ignacy Jan Paderewski. Dowódcą obozu był Kanadyjczyk płk Arthur D’Orr LePan.

Po dwumiesięcznym przeszkoleniu w Obozie Kościuszko w Niagara-on-the-Lake, sukcesywnie wyekspediowano 20.720 polskich żołnierzy do formowanej od czerwca 1917 r. Armii Polskiej we Francji. Było to wydarzenie bez precedensu w historii Stanów Zjednoczonych i Kanady, bowiem jedynie Polonia amerykańska dokonała takiej organizacji swojego wojska na Obczyźnie. Armia Polska we Francji, zwana od koloru mundurów „Błękitną Armią”, rekrutowała się z Polaków ochotników z Europy i innych kontynentów. Z Kanady żołnierzy przetransportowano na koszt Francji do Europy trzydziestoma okrętami. Od lipca 1918 r. oddziały tej armii, pod francuskim dowództwem, walczyły z Niemcami na froncie we Francji. W październiku 1918 r. dowódcą „Błękitnej Armii” został gen. Józef Haller. Wiosną 1919 roku formacja została przetransportowana pociągami do Polski i weszła w skład Wojska Polskiego, m.in. walcząc w wojnie polsko-ukraińskiej (1919) i polsko-bolszewickiej (1919-1920).

Po wojnach, do Ameryki (USA i Kanady), do swoich drugich ojczyzn, powróciło około 12.500 byłych żołnierzy „Błękitnej Armii”. Pozostali zginęli lub zostali w Polsce i Europie. Ci, którzy powrócili, założyli w 1921 r. w Cleveland, Ohio, Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP), które działa do dziś i sfinansowało wykonanie wystawy. SWAP nieprzerwanie wydaje miesięcznik „Weteran”.

Niestety, w Polsce Niepodległej, nie mówiąc o czasach komunistycznych, wysiłek ten był zapominany, nawet przemilczany. Dzisiaj przywracamy czyn zbrojny wychodźstwa polskiego w Ameryce z czasów
I wojny światowej na karty historii Stanów Zjednoczonych, Kanady, Francji i Polski.

Zdjęcia prezentowane na wystawie obrazują rekrutację, warunki życia rekrutów, żołnierską musztrę

i ćwiczenia, czas wolny, uroczyste wydarzenia i obozową codzienność – wszystko poczynając od czasów rekrutacji, aż po wyjazd żołnierzy z Kanady przez USA do Francji. Obóz Kościuszko odegrał także istotną rolę w historii miasta Niagara-on-the-Lake. Jego mieszkańcy w owym czasie okazali wielką pomoc, wsparcie i sympatię polskim rekrutom. Dziękujemy!

Wystawa prezentowana jest w Polsce od 2017 r. w ośrodkach akademickich, bibliotekach, domach kultury, galeriach i muzeach miejskich.

Na pokazywanym wzruszającym filmie dokumentalnym „Z wycieczki Stowarzyszenia Weteranów do Polski” z 1927 r. kamera towarzyszy weteranom i ich rodzinom w objeździe kraju (pociągiem) od chwili przybycia statku do Polski. Pokazane są piękne unikatowe historyczne zdjęcia z Gdyni, Gniezna, Poznania, Częstochowy, Katowic, Krakowa, Zakopanego, Marcinkowic, Nowego Sącza, Borysławia, Lwowa, Równego, Wilna, Warszawy, Wilanowa, Radzymina i Łodzi. Są defilady wojskowe, widać pola Mazowsza,Wołynia i Polesia, ukazano wiele historycznych postaci, w tym gen. Józefa Hallera i gen. Mariusza Zaruskiego, dziarskich Powstańców Styczniowych, witających weteranów w Warszawie. Jest to skrócona wersja filmu zrealizowanego przez SWAP, w oryginale film trwa 84 min. i ukazał się na płycie DVD wydanej przez IPN w Warszawie w 2021 roku. Film został przekazany do Archiwum IPN przez Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, rekonstrukcję kopii wykonała Filmoteka Narodowa Instytut Audiowizualny.

 

Autor i kurator wystawy – dr Anitta Maksymowicz

(Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze)

 

Organizator i koordynator wystaw w Polsce – Wojciech Stanisław Grochowalski ©

Fundacja Kultury i Biznesu

  1. Piotrkowska 112, 90-007 Łódź, tel. 42 632 79 39

redakcja@kulturaibiznes.pl  www.kulturaibiznes.pl

 

Klasztor OO. Paulinów Jasna Góra

  1. o. A. Kordeckiego 2, 42-225 Częstochowa

Centrala (furta klasztorna): tel. +48 34 377 77 77; e-mail: furta@jasnagora.pl

 

Wystawa zorganizowana przy wsparciu finansowym

Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce

Okręg 2 w Nowym Jorku

Archiwista SWAP – dr Teofil Lachowicz

info@pava-swap.org    www.pava-swap.org

Przypomnienie: z uwagi na pandemię covid-19 wydarzenie organizowane w reżimie sanitarnym,

prosimy o używanie zabezpieczających maseczek i zachowywanie bezpiecznego dystansu.

 

 

Podziel się:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.