Dokładnie 200 lat temu powstała Częstochowa z połączenia Starej i Nowej Częstochowy. Z tej okazji można zakupić rocznicowy bon kolekcjonerski, a do encyklopedii online o Mieście „wpadło” 200 nowych haseł.
Na Placu Biegańskiego można już oglądać okolicznościową ekspozycję „ …podniesiona do miast wielkich… czyli o połączeniu Starej i Nowej Częstochowy” przygotowaną przez lokalny oddział Archiwum Państwowego. To 32 plansze podzielone na 3 grupy tematyczne: dzieje Starej i Nowej Częstochowy (w tym ich urbanistyka i ludność), połączenie obu organizmów miejskich, wreszcie – rozwój Miasta po połączeniu. Materiały pochodzą z licznych archiwów lokalnych (w tym jasnogórskiego), jak i np. Archiwum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Warszawie, a nawet Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku.
Jednocześnie w Ratuszu Muzeum Częstochowskie od dziś udostępnia wystawę „Częstochowa Stara/Nowa. 200 lat połączenia”. To okazja, aby dokładnie prześledzić przemiany urbanistyczne Częstochowy na przestrzeni ponad dwóch wieków. Można bowiem na niej oglądać oryginalne plany miasta (polskie, rosyjskie, niemieckie) od roku 1819 po okres Polski Ludowej, a wśród nich – Plan Sytuacyjny Miasta Nowej Częstochowy wraz z przedmieściem Św. Barbary z 1823 roku i młodszy o cztery lata Plan Geometryczny Gruntów Folwarku Wójtostwa Częstochowskiego, oba niedawno odnowione przez konserwatorów i pokazywane po odrestaurowaniu po raz pierwszy. Na wystawie znajdziemy też wybrane dokumenty związane z połączeniem i rozbudową Miasta, w tym budową Ratusza, z częstochowskich i łódzkich filii Archiwum Państwowego oraz Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Wystawę dopełniają fragmenty XIX-wiecznych przewodników z opisami Miasta i jego mieszkańców. Jest także plan Częstochowy aktualny na sierpień 2026 r.
Obie ekspozycje otwarto 19 sierpnia przed południem. Ze strony miejskiego samorządu w uroczystości uczestniczyli zastępcy prezydenta Częstochowy Ryszard Stefaniak i Łukasz Pabiś oraz przewodniczący Rady Miasta Marcin Biernat. Na placu obecny był także zastępca prezydenta Łukasz Kot. W imieniu administracji rządowej szczebla regionalnego na otwarciu pojawił się I wicewojewoda śląski Adam Zaczkowski, a w imieniu samorządu województwa – wicemarszałek województwa Grzegorz Boski. Nie zabrakło parlamentarzystów związanych z Częstochową – posłanki Izabeli Leszczyny oraz senatora Ryszarda Majera, była też przedstawicielka posła Szymona Giżyńskiego. Były – rzecz jasna – dyrekcje obu podmiotów przygotowujących wystawy: Muzeum Częstochowskiego – Katarzyna Ozimek oraz Archiwum Państwowego w Częstochowie – Elżbieta Surma-Jończyk, a także przedstawiciele instytucji-partnerów, bez których życzliwego zaangażowania nie udałoby się pozyskać źródeł i zbiorów niezbędnych do ukazania ewolucji Miasta w ciągu ostatnich dwóch stuleci.
– My bardzo często chwalimy obce, zachwycamy się cudzym, a zapominamy, jak wiele historycznego bogactwa jest w miejscu, w którym żyjemy, w tej naszej małej ojczyźnie, która jest naszym miastem rodzinnym – mówił podczas uroczystości zastępca prezydenta Ryszard Stefaniak. – (…) Sposób, w jaki ta wystawa została przygotowana, w tej formie graficznej i przekazie czytelnym nie tylko dla naukowca i badacza dziejów, na pewno będzie służyć refleksji, jak ważnym ośrodkiem miejskim było w Królestwie Polskim i jest we współczesnej Polsce nasze miasto, które znaczyło i znaczy wiele w sercu Polaków.
Zaproszeni goście podkreślali wagę decyzji sprzed 200 lat dla późniejszego rozwoju przestrzennego i gospodarczego, odwagę i wyjątkowość ówczesnego zamierzenia urbanistycznego, a także jego znaczenie dla obecnej tożsamości Miasta. W kontekście umacniania lokalnej wspólnoty – mimo politycznych czy ideologicznych różnic – oceniano też znaczenie jubileuszowych wystaw dla społeczności Częstochowy. Chwaląc pracę archiwistów i muzealników, podkreślano jednocześnie wysiłek tych wszystkich, którzy przez ostatnie dwa stulecia tworzyli i budowali Miasto, współpracując długo w ramach wielokulturowej społeczności, w którą trafiły później dziejowe burze. Mówiono o szacunku do tradycji, ale i dla wysiłku modernizacyjnego ostatnich dziesięcioleci w czasach odrodzonego samorządu.
Obie wystawy – plenerową i w gmachu Ratusza – można oglądać do 18 października.
Od dziś można również nabywać „100 Medalików”, czyli pierwszy w Polsce podwójny bon (walor) kolekcjonerski, wydany z okazji jubileuszu 200-lecia połączenia Starej i Nowej Częstochowy. Pomysłodawcą takiej właśnie pamiątki po tegorocznym jubileuszu jest Łukasz Dzwonnik z Urzędu Miasta, a autorkami samego projektu bonu – Agnieszka Próchniak z Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych (PWPW) i Natalia Muranowicz z Urzędu Miasta. Przedsięwzięcie nadzorował Michał Majkowski z PWPW. Dwa połączone egzemplarze bonu, o łącznym ,,nominale” – a jakże! – 200 Medalików, symbolizują dwa miasta, które stały się jednym. Bon już teraz można kupować stacjonarnie – w siedzibie Częstochowskiej Organizacji Turystycznej (CzOT) przy ul. 7 Kamienic 4. Od 22 sierpnia będzie dostępny także w sklepie online CzOT. Jeden walor kosztuje 50 zł.
Także od dziś wraca do sprzedaży okolicznościowy album „Od Starej do Nowej Częstochowy” pod redakcją dr. Juliusza Sętowskiego, historyka, wielkiego znawcy dziejów Miasta. Premiera wydawnictwa miała miejsce 3 lutego – i pierwszy nakład wykupiono na pniu. Album – w cenie 50 zł – czeka na nabywców w Ratuszu, a online – w sklepie internetowym Muzeum Częstochowskiego.
Żeby tych jubileuszowych symboli było jeszcze więcej, internetowa baza wiedzy o historii Miasta i jego prominentnych postaciach – Encyklopedia Częstochowy – wzbogaciła się właśnie o 200 nowych haseł. Baza ma już zatem 1000 haseł, bo nowe uzupełniają wcześniejsze 800, którymi wypełniono Encyklopedię w roku jej powstania – 2018, kiedy świętowaliśmy 800 lat od pierwszej pisanej wzmianki o Częstochowie. Encyklopedia Częstochowy opracowywana jest przed znawców Miasta z Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy, więc historycznych fake newsów w niej nie znajdziemy – zachęcamy do korzystania z niej, nawet na chybił trafił. Jeśli uważamy, że czegoś w niej brakuje – a z pewnością tak jest, jest to bowiem projekt nieustający, otwarty – można przesłać sugestię nowego hasła do administratorów.
Przypominamy, że 19 sierpnia w godzinach popołudniowych dla miłośników historii komunikacji zbiorowej MPK przygotowało przejazdy zabytkowym już tramwajem Konstal 102Na linii nr 3 – zgodnie z rozkładem, który zamieszczamy w załączniku poniżej.
Oficjalne zatwierdzenie połączenia funkcjonujących wcześniej obok siebie Starej Częstochowy i Nowej Częstochowy (z Jasną Górą) nastąpiło 19 sierpnia 1826 roku decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego. Plan zespolenia – z wytyczeniem dzisiejszej Alei Najświętszej Maryi Panny – opracował już 3 lata wcześniej inżynier wojewódzki Jan Bernhard. Częstochowa otrzymała prawa przysługujące wówczas miastom wojewódzkim. Jako że obie jej części znacznie się od siebie różniły, fuzja wymagała przebudowy całości, uporządkowania kwestii własnościowych etc. Plany te wcielano w życie w kolejnych latach, wznosząc również główne budynki użyteczności publicznej, w tym Ratusz – dzisiejszą siedzibę Muzeum Częstochowskiego.
Otwarcie dwóch wystaw na jubileusz 200-lecia nowoczesnej Częstochowy – 19 sierpnia 2026 (fot. Grzegorz Skowronek/UM)
na podstawie UMCz