Na kartach historii zapisało się wiele postaci powiązanych z Częstochową, które walczyły na frontach I wojny światowej czy o polskie granice w latach 1918-1922. Do tego grona zalicza się choćby pułkownika Adama Nałęcza Nieniewskiego.
Przyszedł na świat 19 maja 1886 r. w Zawadach koło Błaszek (powiat sieradzki) jako syn Stanisława, Powstańca Styczniowego oraz Haliny z rodu Wybickich. W tym miejscu należy dodać, że matka Adama była wnuczką Józefa Wybickiego, autora polskiego hymnu narodowego „Mazurka Dąbrowskiego”.
Już od najmłodszych lat kształcił się na żołnierza. W 1897 r. rozpoczął naukę w Wojskowej Niższej Szkole Realnej w Koszycach, po czym przeniesiony został do Wojskowej Wyższej Szkole Realnej w Hranicach, którą ukończył siedem lat później. Nauczanie kontynuował w Oficerskiej Szkole Kawalerii w Wiener Neustadt (jako słuchacz; 1904-1907). Początki w służbie wojskowej Nieniewskiego miały miejsce w 1907 r. w oddziałach 6. galicyjskiego pułku ułanów. W randze podporucznika wpierw był komendantem plutonu, a później szwadronu.
Zamierzał dalej doskonalić swoje umiejętności wojskowe, w związku z czym zaliczył dwa siedmiomiesięczne kursy kawaleryjskie w Tarnowie oraz Rzeszowie (1908-1910). 1 listopada 1911 r. awansował na porucznika. W tym samym dniu znalazł się w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu, w której był słuchaczem do 25 lipca 1914. Po wybuchu I wojny światowej (28 lipca 1914) zajmował stanowiska – łącznie z szefem sztabu – w wojsku austriackim: Kwaterze Głównej, 1. Armii, Ministerstwie Wojny, 55. Dywizji Piechoty, a także 130. Brygadzie Górskiej. W międzyczasie uzyskał stopień rotmistrza (18 sierpnia 1915).
Przesiąknięty duchem płomiennego patriotyzmu postanowił przedostać się w szeregi Legionów Polski, do których przydzielono go 23 maja 1916 r.. Wpierw sprawował funkcję zastępcy, a potem szefa sztabu dowództwa. Dzięki temu 1 grudnia został awansowany na majora.
Po kryzysie przysięgowym w LP (zainspirowanym przez komendanta I Brygady Józefa Piłsudskiego 9 i 11 lipca 1917) Adam Nieniewski pełnił służbę na stanowisku szefa sztabu Polskiego Korpusu Posiłkowego. 11 marca 1918 został internowany w węgierskim obozie Nagry-Szolos. 8 listopada tego samego roku – tuż przed odzyskaniem niepodległości – wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego i otrzymał stanowisko II zastępcy szefa Sztabu Generalnego, którym kierował gen. Stanisław Szeptycki. Awansował do stopnia podpułkownika.
W wolnej Polsce doszedł do wielu wysokich stanowisk w wojsku. Brał udział w najważniejszych bitwach podczas wojny polsko-sowieckiej – warszawskiej (13-28 sierpnia) oraz niemeńskiej (20-28 września). Od 16 stycznia do 24 grudnia 1920 dowodził 4. Brygadą Jazdy, a w międzyczasie (26 sierpnia – 8 października) grupą operacyjną własnego imienia. W trakcie starć na przedpolach stolicy stanął na czele 5. pułku strzelców konnych i jednocześnie pełnił rolę zastępcy grupy operacyjnej jazdy gen. Aleksandra Karnickiego.
W związku z wojną Polski z Sowietami, oddziały litewskie starały się zająć dla swojego państwa tereny wraz z Suwałkami i Augustowem. Do akcji wkroczył Adam Nieniewski, który usilnie argumentował Litwinom, że Suwalszczyzna to ziemie polskie i zamieszkują ją Polacy. Specjalna grupa operacyjna pod jego dowództwem oskrzydliła armię Michaiła Tuchaczewskiego. Sowiecki wojskowy ponownie zorganizował siły nad Niemnem. Wzdłuż linii rzeki od Grodna do Lidy 20-28 września 1920 toczyła się decydująca bitwa w całej wojnie polsko-sowieckiej. 4. Brygada Jazdy, kierowana przez Nieniewskiego, pokonała oddziały wroga pod Raduniem i wspólnie z piechotą zajęła Żyrmuny i Lidę, niszcząc doszczętnie wycofującego się nieprzyjaciela z Grodna.
Działalność na polach bitwy oddziałów Adama Nieniewskiego została doceniona przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego. Doskonale mówi o tym cytat komunikatu Polskiego Sztabu Generalnego z 16 października 1920: „Naczelne dowództwo z uznaniem podkreśla świetną pracę bojową północnej grupy jazdy pod dowództwem pułkownika Nieniewskiego, która w dniach od 11 do 14 bm. wśród bezustannych walk przeszła dystans przeszło 200 km. W bitwach pod Radoszkowicami, Ilja, Krzywiczami i Dolhinowem grupa ta dokonała rozbicia 3 dywizji sowieckich, zdobywając 1500 jeńców, w tym 40 oficerów, samochody tobory, 2 działa, 30 karabinów maszynowych i 3000 karabinów ręcznych.”
Na przełomie grudnia 1920 i stycznia 1921 zdał kurs dla generałów i wyższych dowódców. Później często współpracował z szefem Sztabu Generalnego. Na początku okresu międzywojnia objął dowództwo najpierw nad VII Brygadą Piechoty (18 maja 1921), a potem nad piechotą dywizyjną 10. Dywizji Piechoty (25 września tego samego roku). 12 sierpnia 1923 r. stanął na czele piechoty dywizyjnej 7. Dywizji Piechoty stacjonującej w Częstochowie. To stanowisko piastował do 31 stycznia 1928. W międzyczasie sprawował funkcje zastępcy komendanta Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie (kwiecień – październik 1925) oraz kierownika trzymiesięcznego kursu oficerów sztabowych kawalerii w Grudziądzu (kwiecień – lipiec 1926).
Służbę w wojsku zakończył po przewrocie majowym (1926), w czasie którego poparł stronę polskiego rządu. W stan spoczynku przeszedł 31 stycznia 1928 r. Osiadł w majątku ziemskim w Chorzenicach (koło Częstochowy). Jednak w 1940 r. Adam Nieniewski wraz z rodziną był zmuszony za sprawą Niemców do opuszczenia posiadłości, po czym przeprowadził się do Kłomnic. Do wojska powrócił na chwilę 5 kwietnia 1945 r, kiedy przejął obowiązki dowódcy Okręgu Wojskowego „Poznań” – przestał je pełnić 3 listopada.
Zamieszkał ostatecznie w Olsztynie. Tam zmarł 25 kwietnia 1947 r. Pochowany został na cmentarzu we Wróblewie (okolice Sieradza) w rodzinnym grobowcu. Ze związku małżeńskiego z Janiną z Reszków zawartego 24 czerwca 1922 miał córkę Halinę (ur. w 1927). Na ślubie pułkownika Nieniewskiego obecny był Józef Haller.
Norbert Giżyński
Na podstawie książki „Śladami Reszków” autorstwa Krzysztofa Wójcika
Fot: WIKIPEDIA