8 stycznia 1945 roku, tuż przed wkroczeniem armii radzieckiej do Częstochowy, w Przyrowie Niemcy i Ukraińcy żywcem spalili 43 Polaków. Ta bolesna historia dotknęła wielu mieszkańców.
Na pomniku czczących ofiary tego ludobójstwa, dokonanego na osiem dni przed zakończeniem niemieckiej okupacji widnieje napis: „Przechodniu: pomnik ten przypomina miejsce kaźni twoich braci w okrutny sposób pomordowanych i spalonych żywcem przez oprawców hitlerowskich w dniu ósmym stycznia 1945 roku”.
Świadectwem tego okrutnego mordu jest publikacja przyrowianina, Cezarego Jana Lisa. – Najmłodszym wśród zamordowanych był 17-letni Stasiu Dymski. Oprawcy wyciągnęli go z łóżka. Był bardzo chory, nie miał siły iść, więc siadł w przydrożnym rowie. Tam go zastrzelili. Z kolei 75-letni Antoni Kolejewski, gdy Niemcy żądali, by wskazał, gdzie są „polscy bandyci”, powiedział: „To wyśta są bandyci” i za to został brutalnie pobity i zakatowany”. 23-letni Włodzimierz Kowalski był nowożeńcem, ślub brał w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia, był strasznie torturowany, nic nie powiedział. Zginął. Bolesna była śmierć braci Nabiałków: 24-letniego Zygmunta i jego młodszego, niepełnosprawnego brata Bogusia. Na śmierć szli trzymając się za ręce. Później znaleziono ich spalone ciała mocno ze sobą złączone. W pożarze zginęli też warszawiacy, którzy w Przyrowie znaleźli schronienie po upadku Powstania. Między innymi małżeństwo Strzyżewskich. Pani Strzyżewska była jedyną kobietą, która została spalona. Nie chciała opuścić swojego męża – opowiadał Cezary Jan Lis. Jak dodaje, jednym z naocznych świadków mordu był bp Kazimierz Romaniuk. – Modlił się wówczas o przetrwanie, ofiarowując siebie Bogu. Potem został kapłanem. Jest wyjątkowo wartościowym człowiekiem i księdzem – kontynuuje.
Zamordowani 8 stycznia 1945 roku mieszkańcy Przyrowa: Czesław Bednarczyk lat 2, Franciszek Braksator lat 24, Antoni Ciepielski lat 40, Stefan Ciepielski lat 43, Stanisław Dyjski lat 17, Antoni Goleniewski lat 75, Józef Grajwoda lat 41, Zygmunt Janiszewski lat 50, Zbigniew Janas lat 26, Jan Jachymczyk lat 44, Stefan Klimczyk lat 28, Włodzimierz Kowalski lat 23, Wojciech Kręblewski lat 50, Józef Knysak lat 46, Kazimierz Kupke lat 50, Julian Kupisiewicz lat 42, Mieczysław Legenza lat 29, Feliks , Litke lat 23, Stanisław Magdziarz lat 35, Tadeusz Majchrowski lat 30, Edward Mendakiewicz lat 31, Bogusław Nabiałek lat, 19, Zygmunt Nabiałek lat 24, Tadeusz Nowakowski lat 27, Stanisław Oleszczuk lat 58, Jan Pęczkowski lat 45, Marian , Piotrowski lat 32, Ryszard Piotrowski lat 18, Stanisław Przewłocki lat 50, Henryk Ruszel lat 22, Jan Sikorski lat 42, Władysław Sikorski lat 48, Antoni Siwek lat 23. Zofia Strzyżewska lat 43, Bolesław Strzyżewski lat 49, Ignacy Suchecki lat 29, Władysław Szewczyk lat 35, Henryk Szyguła lat 42. Jan Świerzewicz lat 27, Stanisław Tomczyk lat 29. Stanisław Wojciechowski lat 35, Włodzimierz Wolański lat 30, Józef Wuczyński lat 47.
Zginęli śmiercią męczeńską! Cześć ich Pamięci!
Historia lokalne