80 LAT ZWIĄZKU POLSKICH ARTYSTÓW PLASTYKÓW OKRĘG CZĘSTOCHOWSKI
W bieżącym roku ZPAP Okręg Częstochowa obchodzi 80 lat istnienia. Rok jubileuszowy zainaugurowano 16 stycznia 2026 roku doroczną wystawą „38. Plener Miejski – 80 lat w Częstochowie”, na której swoje dzieła wystawiło 34 artystów. Ekspozycję zaprezentowano w Pawilonie Wystawowym Muzeum Częstochowskiego, z którym Związek od wielu lat stale współpracuje. Jednocześnie trzeba podkreślić, że w tym roku przypada także 115. rocznica powstania ZPAP.
– Jesteśmy najstarszym stowarzyszeniem skupiającym profesjonalnych twórców plastyków. W dwudziestu trzech okręgach i oddziałach zrzeszonych jest około pięć tysięcy twórców. Tu w Częstochowie jesteśmy częścią historii tego miasta – podkreśla prezes ZPAP Okręg Częstochowa Krzysztof Kamil Malewicz.
Z okazji rocznicy Związek odebrał wiele gratulacji, wyrazów uznania i podziwu. – Państwa talent, pasja i entuzjazm są widoczne w każdym z projektów, jakich się Państwo podejmujecie, wspomagając jednocześnie rozwój szeroko pojmowanej działalności kulturalnej w mieście, dostarczając miłośnikom, zwłaszcza sztuk plastycznych, niezapomnianych wrażeń i niezmiennie pobudzając ich wrażliwość – napisała Katarzyna Ozimek, dyrektor Muzeum Częstochowskiego.
Podczas wernisażu prezes Krzysztof Kamil Malewicz został odznaczony medalami „Zasłużony dla Kultury Polskiej” i „Zasłużony dla Województwa Śląskiego.
Dzieje Związku łączą się ściśle z powojenną historią miasta. Właśnie w Częstochowie w ostatnich latach wojny po Powstaniu Warszawskim schronienie znaleźli ludzie kultury i sztuki z całego kraju. 9 lutego 1945 roku w kinie „Polonia” przy al. Wolności miało miejsce pierwsze spotkanie artystów, na którym reaktywowano działalność Związku. Wśród nich byli wybitni twórcy, jak: Józef Mączyński, Władysław Rudlicki, Władysław Michniewski i Eryk Lipiński, współpracujący także z lokalnymi ugrupowaniami literacko-artystycznymi: „Lit-Ars” i „Drugi Tor”. Łącznie w szeregi organizacji wstąpiły 42 osoby. Prezesem został Eryk Lipiński, późniejszy twórca Muzeum Karykatury w Warszawie.
Związek, co ważne, zyskał przyrzeczenie opieki miasta. W imieniu Prezydium Oświaty i Kultury złożył je prof. Stala. To dało szansę na przetrwanie i działalność. Kolejnym pomysłem było jednoczesne utworzenie szkoły artystycznej pod nazwą Wolnej Szkoły Sztuk Pięknych. Po kilku miesiącach nazwę zmieniono na Liceum Technik Plastycznych. Najpierw działała w strukturze prywatnej placówki, a od 1949 roku już jako instytucja państwowa. O jej utrzymanie w pierwszych latach dbał ZPAP. Szczególną aktywność wykazali plastycy: Stanisław Barylski, Zdzisław Kołędkiewicz, Bogumiła Malec, Antoni Studencki, Wanda Wereszczyńska, Maria Wierzbicka. Były to wielkie osobistości, ludzie przedkładający wartości artystyczne i edukacyjne nad własne potrzeby. Często w kryzysowych sytuacjach rezygnowali nawet ze świadczeń płacowych.
Nie odpuszczali przy tym działalności artystycznej. Już 2 kwietnia 1949 roku otwarto pierwszą, powojenną wystawę związkową pn. „Salon Wiosenny”, ekspozycję pokazano w Sali Rady Związków Zawodowych. Wzięło w niej udział 24 artystów, którzy przedstawili 122 prace z zakresu malarstwa, rzeźby i ceramiki. Swą działalność rozszerzali o inne dziedziny, między innymi starali się stworzyć bibliotekę Związku i klub artystów. W efekcie w 1945 roku powstało przy ZPAP „Atelier Malarskie i Graficzne”, opiekę kierowniczą powierzono Jerzemu Ostrowskiemu.
Przybyli artyści byli zafascynowani pięknem Częstochowy i malowniczej Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Z tych miejsc czerpali inspiracje, co dało początek plenerom – najstarszemu Ogólnopolskiemu Plenerowi Malarskiemu „Jurajska Jesień” (od 1975 roku; ówcześnie Oddziału Katowickiego ZPAP w Częstochowie) oraz Plenerowi Miejskiemu.
Trudnym okazał się okres stanu wojennego w Polsce. Działalność na skutek likwidacji w 1983 roku została przerwana. Reaktywacja Oddziału nastąpiła w 1990 roku, a rok później status organizacji zmieniono na Okręg. W 1992 roku wystawą oficjalnie zainaugurowano funkcjonalnie jednostki. Kolejną ekspozycję w 1995 roku przygotowano z okazji 50-lecia Związku, potem w 2000 roku odbyła się wyjątkowa prezentacja „Artyści Częstochowy XX wieku”.
Aktualnie w Związku jest zrzeszonych 72 artystów. Jego siedziba mieści się przy Alei Najświętszej Maryi Panny 57, tam również znajduje się galeria prezentująca dorobek twórców. Czynna jest codziennie, a odbywają się w niej również wernisaże, koncerty i spotkania artystyczne. Plastycy Okręgu aktywnie uczestniczą w wielu projektach i wydarzeniach kulturalnych, zawsze podkreślając przynależność do stowarzyszenia.
– W Galerii Związku prezentujemy bieżącą ofertę naszych lokalnych artystów z Częstochowy i okolic. Można oczywiście zakupić prace. Są one rozmaite, wykonane w różnych technikach. To dzieła malarskie, graficzne, rzeźba, biżuteria artystyczna. Największym naszym skarbem jest zachowane częściowo archiwum dotyczące działalności Związku. Nie mamy pełnego zbioru, ponieważ, gdy w latach 80. XX wieku działalność stowarzyszeń i organizacji została zawieszona, część dokumentów przepadła. Na szczęście pozostałą zabezpieczyli nasi członkowie. Mamy zatem same perełki: katalogi wystaw, począwszy od pierwszej „Jurajskiej Jesieni” z 1976 roku aż do dzisiaj oraz z „Plenerów Miejskich”. Posiadamy kilka cennych dokumentów, dodam, że pilnie strzeżonych i absolutnie niewypożyczanych na zewnątrz, jak księga protokołów ze spotkań w latach 1945-1947, gdzie odręcznie odnotowane są przebiegi poszczególnych zebrań. To jest fantastyczna lektura, która pokazuje, o czym artyści rozmawiali, co dla nich było istotne, jak miało wyglądać kulturalne życie miasta po roku 1945. Mówili o tym wspaniali twórcy, którzy budowali powojenny obraz częstochowskiej kultury, w tym tak wybitne osobistości jak Bogumiła Malec i Wanda Wereszczyńska. Z pism dowiadujemy się, jakie mieli plany, marzenia, ale też i problemy. A odwiecznym strapieniem był brak pieniędzy na bieżącą działalność, na organizację plenerów i wystaw. Ci artyści nie próżnowali, bo, kiedy zakładany był ZPAP w lutym 1945 roku, oni już w kwietniu i maju przygotowali wystawę „Salon Wiosenny”. Posiadamy jej oryginalny katalog, z którego dowiadujemy się, kto brał w niej udział. Nazwiska są zacne: Zdzisław Kałętkiewicz czy Stanisław Komorowski. Wiemy też, że prace były różnorodne pod względem technik: oleje, pastele, akwarele, rzeźba, ceramika – mówi „Gazecie Częstochowskiej” prezes Krzysztof Kamil Malewicz.
Jak dodaje, artyści przykładali szczególną wagę do budowania historii Związku i realizacji jego kulturowej misji i ochrony dziedzictwa twórczego. – Z czasem przychodziły kolejne jubileusze. Hucznie obchodzone były 35-lecie i 60-lecie Związku. W tym roku mamy 80. rocznicę i również szykujemy wiele niespodzianek. Po jubileuszowej wystawie w Pawilonie Wystawowym Muzeum Częstochowskiego w Parku Staszica 21 lutego o godzinie 16:00 odbędzie się oprowadzanie kuratorskie przy obecności naszych artystów. Będą opowiadać o sobie, swojej twórczości i mieście. Na tę okoliczność drukujemy katalog będący posumowaniem długoletniej działalności Związku – informuje prezes Krzysztof Kamil Malewicz.
Członkowie ZPAP Okręg Częstochowski
- Romualda Anioł-Lubas
- Urszula Amelia Augustyn
- Halina Bartelak
- Dawid Adam Bocheński
- Paulina Bocheńska
- Małgorzata Bryndza
- Krzysztof Ryszard Cechowicz
- Elżbieta Teresa Chodorowska
- Urszula Chodorowska
- Mariusz Józef Chrząstek
- Rafał Jerzy Cierpiał
- Ilona Maria Cieślak
- Aleksander Kazimierz Czank
- Czesław Dukat
- Joanna Garasińska
- Anna Emilia Gorejowska
- Małgorzata Gorzecka
- Agata Barbara Haładyn
- Józef Jan Dobrakowski
- Joanna Jeżewska-Desperak
- Jerzy Maciej Klimczak
- Agnieszka Ewa Korczak
- Katarzyna Korytkowska
- Piotr Kosiński
- Aleksandra Kotarska
- Aleksandra Anna Kowalska
- Marcin Kozierkiewicz
- Ewa Kozłowska
- Rafał Marcin Krakowian
- Roma Janina Krysiak
- Elżbieta Anna Ledecka
- Lech Ledecki
- Altea Milada Leszczyńska
- Jolanta Madej
- Krzysztof Kamil Malewicz
- Wojciech Malicki
- Tomasz Andrzej Man
- Agnieszka Mitura-Bagińska
- Dominik Moryń
- Alicja Halina Nadolska
- Magdalena Nowak
- Justyna Olszewska-Budzik
- Natalia Oswald-Talarek
- Anna Przewłocka
- Marek Przybyła
- Joanna Przygoda
- Władysław Ratusiński
- Magdalena Maria Roszak
- Teresa Ryczko-Tarach
- Cezary Sowa
- Joanna Małgorzata Stępień
- Zdzisław Stępień
- Rafał Narcyz Stępniak
- Barbara Szczepanek-Czaja
- Cecylia Szerszeń
- Jacek Sztuka
- Krystyna Szwajkowska
- Barbara Szyc
59 Stanisław Marek Śledziński
- Grażyna Jadwiga Tarkowska
- Witold Maciej Trzepizur
- Michał Walczak
- Anna Wawrykowicz-Żakowicz
- Barbara Anna Wierzbicka
- Jolanta Winiszewska
- Adela Ewa Wiśniewska
- Tomasz Michał Wojtysek
- Jadwiga Wosik
- Danuta Żak
- Piotr Żołyniak
- Krzysztof Bogusław Żyngiel
URSZULA GIŻYŃSKA
