Apel nauczyciela historii z Mazowsza o przestrzeń w woj. śląskim dla wyjątkowej kolekcji Dariusza Goliszka z Częstochowy
Od kilkunastu lat emerytowany pedagog z Częstochowy, Dariusz Goliszek, bezskutecznie poszukuje miejsca, w którym mógłby bezpłatnie i na stałe zaprezentować swoją unikatową kolekcję szachów oraz dzieł sztuki inspirowanych królewską grą, a także twórczość dziecięcą, młodzieżową i studencką. Dziś zbiór ten stanowi w pełni ukształtowany zalążek nowoczesnego „Szacharium” – miejsca łączącego funkcje miniaturowego muzeum, galerii sztuki i przestrzeni edukacyjnej o dużym potencjale kulturalnym i promocyjnym.
Kolekcja, z której może powstać wyjątkowa przestrzeń łącząca szachy, sztukę i edukację, powstawała przez dziesięciolecia. Obejmuje kilkaset kompletów szachowych z różnych stron świata – od zestawów zabytkowych i ręcznie wykonanych po unikatowe egzemplarze o szczególnej historii. Wśród nich znajdują się m.in. szachy więzienne, zestaw z bursztynem i inkluzjami – owadami sprzed 40 milionów lat z epoki eocenu, archiwalny egzemplarz wykorzystywany na planie filmowym oraz formy artystyczne i wiele innych.
Istotną część zbioru stanowią także zestawy edukacyjne, idealne do pracy z dziećmi i młodzieżą. Kolekcję uzupełniają obrazy i prace plastyczne o tematyce szachowej z całej Polski (od okresu PRL po czasy współczesne), a także rzeźby, plakaty, pocztówki i widokówki.
Dariusz Goliszek zgromadził ponadto grafiki, asamblaże, kolaże, znaczki pocztowe i bloczki, proporczyki, przypinki, wlepki, magnesy oraz puchary z różnych okresów, tworząc bogaty, wielowątkowy obraz kultury szachowej.
Choć w Polsce istnieją muzea i prywatne kolekcje szachowe, brakuje miejsca, które łączyłoby w jednej formule szachy, sztukę i edukację. Projekt Szacharium odpowiada właśnie na tę lukę.
Szacharium dla dobra publicznego
Najbardziej niezwykłe w tej inicjatywie jest to, że właściciel kolekcji nie oczekuje wynagrodzenia. Pragnie udostępnić zbiory „pro publico bono”, aby popularyzować kulturę szachową, budować most między szachami a sztuką, historią i edukacją oraz integrować lokalną społeczność.
Ze strony potencjalnego gospodarza potrzebne są jedynie dwa elementy: odpowiednia przestrzeń oraz gotowość do współpracy.
Jakiej przestrzeni potrzeba
Aby kolekcja mogła funkcjonować jako Szacharium, wystarczy przestrzeń o powierzchni około 50 m². Może to być sala w muzeum, dworku, pałacu zamku, galerii, domu kultury, bibliotece, szkole lub uczelni, klubie szachowym czy centrum aktywności lokalnej. Możliwe są także lokalizacje komercyjne – hotele, restauracje lub kawiarnie rozwijające ofertę kulturalną.
W mniejszych wnętrzach można zastosować nowatorskie rozwiązania ekspozycyjne – wykorzystujące ściany, sufit i fragmenty podłogi – tworząc immersyjną przestrzeń, w której odbiorca dosłownie „wchodzi” w świat szachów.
Sztuka szachowa jako droga do poznania królewskiej gry
Szacharium może stać się żywym mini ośrodkiem kultury: miejscem wernisaży, warsztatów, miniturniejów, lekcji historii sztuki, zajęć rozwijających myślenie strategiczne oraz spotkań międzypokoleniowych.
Częstochowa przez lata nie znalazła miejsca dla zbiorów emerytowanego szachisty
Paradoks tej historii polega na tym, że rodzinne miasto kolekcjonera – Częstochowa – od dekad nie zapewniło nawet niewielkiej przestrzeni dla tej inicjatywy. To przykład szerszego problemu: trudności we wspieraniu oddolnych projektów o dużym potencjale społecznym i edukacyjnym.
Być może inne miasto lub nawet mała miejscowość w województwie śląskim okaże się bardziej otwarta. Dariusz Goliszek deklaruje gotowość współpracy z każdą miejscowością, która dostrzeże w tym projekcie wartość dla swojej tożsamości i oferty kulturalnej.
Apel do instytucji i przedsiębiorców
„Jako nauczyciel, historyk i promotor kultury zwracam się do władz samorządowych – sołtysów, burmistrzów, prezydentów miast – oraz do dyrektorów instytucji kultury, szkół i uczelni, muzeów, domów kultury, właścicieli dworów, pałaców i zamków, organizacji szachowych oraz właścicieli innych lokali z prośbą o rozważenie przyjęcia tej kolekcji i współtworzenie pierwszego w Polsce Szacharium jako stałego miejsca na mapie Polski.
To gotowa, oryginalna ekspozycja, która może stać się rozpoznawalną wizytówką miejsca i może przyciągać mieszkańców oraz turystów.” Robert Fallaszek – historyk
O kolekcjonerze
“Dariusz Goliszek to człowiek z kolekcją i historią – syn więźnia obozu koncentracyjnego, którego ojciec ocalał dzięki szachom. Dziś, poprzez swoją pasję, ocala królewską grę od zapomnienia.”
Dariusz Goliszek (ur. 1955) to częstochowski szachista, pedagog oraz popularyzator gry i kultury szachowej. Szachy są obecne w jego rodzinie od pokoleń. Jego ojciec, również szachista, był więźniem niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Flossenbürg. Gdy komendant obozu odkrył jego talent, zmuszał go do gry. Ojciec Dariusza prowadził partie w sposób taktyczny, świadomie i w większości je przegrywał, dzięki temu zabiegowi zdołał przetrwać i ocalił swoje życie.
Z królewską grą Dariusz Goliszek związany jest od ponad pół wieku. Przez lata łączył pracę nauczyciela z działalnością instruktorską, wychowując młodych zawodników. Jest również sędzią szachowym oraz aktywnym organizatorem wydarzeń. Jego ranking wynosi około 1800.
Posiada również doświadczenie wystawiennicze – w 1998 roku był autorem ekspozycji „Szachy i sztuka” w Muzeum Częstochowskim oraz organizował liczne wydarzenia i festiwale szachowe. Jego działalność wykracza poza sport – od lat łączy szachy ze sztuką i edukacją, traktując je jako element szeroko rozumianej kultury.
Autorem apelu jest Robert Fallaszek – historyk, anglista z Pułtuska, pomysłodawca Szacharium w województwie śląskim oraz współtwórca szkolnych muzeów na Mazowszu.
Kontakt
Osoby i instytucje zainteresowane współpracą mogą kontaktować się bezpośrednio z Dariuszem Goliszkiem. Zgłoszenia przyjmowane są do 30 października 2026 roku. Jeżeli do tego czasu nie pojawi się żadna oferta, propozycja zostanie rozszerzona na ościenne województwa.
e-mail: darekszach@gmail.com
tel.: 602 130 163 – Dariusz Goliszek
