Czekałem ze sporym zainteresowaniem na prawykonanie Koncertu wiolonczelowego Pawła Łukaszewskiego od momentu, gdy na początku roku dowiedziałem się o tym zamówieniu Filharmonii Częstochowskiej. Efekt, który poznaliśmy podczas Koncertu na Święto Niepodległości 10 listopada, pozostawia w zachwycie i prowokuje do refleksji. Nie bez znaczenia pozostają doskonała w wykonaniu Adama Klocka partia solisty i pewne prowadzenie Orkiestry przez hiszpańskiego maestro Miguela Ángela Navarro.

Aż dziw, że urodzony w naszym mieście kompozytor z koncertem na instrument, którym sam się w przeszłości z sukcesami posługiwał i ukończył studia w klasie Andrzeja Wróbla w Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (później również kompozycję na tej samej uczelni), zwlekał bez mała 40 lat. Najwyraźniej jednak zlecenie z Częstochowy przyszło we właściwym momencie, bo dzieła słucha się i z zaciekawieniem, i głębokim poruszeniem.
Wiolonczela jest instrumentem niezwykle emocjonalnym także z tego powodu, że dzięki osiąganym rejestrom najbliżej jej do imitowania ludzkiego głosu. Skrzypce są efektowne, wiolonczela pozwala zajrzeć do najskrytszych zakamarków duszy.

Paweł Łukaszewski kojarzony jest w pierwszej kolejności jako twórca wybitnej sakralnej muzyki chóralnej, jego pozostały dorobek niesłusznie – katalog dzieł orkiestrowych kameralnych ma niezwykle bogaty – pozostaje jakby trochę z boku. W Koncercie wiolonczelowym te dwa światy się spotkały w formie, która na długo pozostaje w pamięci. Klasycznie zbudowany w trzech częściach przynosi w swojej kategorii powiew świeżości. Nie przekraczając może konwencji, odkrywa przed odbiorcą perspektywę percepcji brzmienia i ładunku bodźców na nowatorskiej płaszczyźnie.
Partie tutti w kolejnych odsłonach przynoszą nostalgię, są melodyczne, mają zdecydowanie kontemplacyjny charakter, w nich najbardziej widoczne są konotacje z religijnym dorobkiem twórcy. Na ich tle wyraziste, „rwane” oddzielnie dźwięki wiolonczeli z jednej strony wzbudzają niepokój, z drugiej intrygując, pobudzają puls, wzmagają zaintrygowanie rozwojem dźwiekowych wydarzeń. Brzmieniowo przywodziły na myśl bardziej dokonania współczesnej, islandzkiej kompozytorski Hildur Ingveldar Guðnadóttir niż znane koncerty Antonína Dvořaka czy Roberta Schumanna, co w żadnym wypadku nie jest zarzutem.
Postawiona w opozycji narracja nie jest też pozbawiona całkowicie momentów, gdy te myśli– pozornie tak odmienne – jednoczą się, idąc wspólnym torem do ponownego rozedrgania. Pod względem harmonicznym obie te płaszczyzny wspaniale się uzupełniają. Tytuły kolejnych części: Transitio, Illuminatio i Transfiguratio nie definiują tempa, które piszący partyturę uzależnia bardziej od oczekiwanego w danym fragmencie nastroju czy wywoływanej u słuchacza emocji.
Instrument wiodący swoje możliwości w zakresie melodii uwalnia przede wszystkim w dwóch kadencjach w pierwszej i trzeciej części. W nich solista dostaje szansę wykazania się umiejętnościami wirtuozowskimi. Dyrektor Filharmonii Częstochowskiej z tej szansy skrupulatnie we wtorkowy wieczór skorzystał.
Program uzupełniły utwory kompozytorów polskich z wcześniejszych epok oraz inspirowane naszą rodzimą twórczością. Usłyszeliśmy Polonez A-dur Fryderyka Chopina, Chopinianę op. 46 Aleksandra Głazunowa, Etiudę b-moll op.4 nr 3 Karola Szymanowskiego, Polonez koncertowy d-moll op. 14 David Popper (tu również z solową partią Adama Klocka). Trzeba podkreślić, że Orkiestra Symfoniczna cały przygotowany repertuar zaprezentowała na bardzo wysokim poziomie. Dyrygencką batutę tym razem dzierżył powracający na scenę przy ul. Wilsona 16 i jak zawsze w świetnej formie Miguel Ángel Navarro. Wymieniane podczas prawykonania czujne, porozumiewawcze spojrzenia pomiędzy maestro a wiolonczelistą obserwowało się z zaciekawieniem. Dla obu była to siłą rzeczy pierwsza próba zmierzenia się z tym dziełem i również dzięki tej współpracy na żywo zakończona pełnym sukcesem.
ŁUKASZ GIŻYŃSKI
Foto: Agnieszka Małasiewicz, Filharmonia Częstochowska
