WSPOMNIENIE. Eugeniusz Łazowski


Moja rodzina od strony matki związana była z ziemią częstochowsko-radomszczańską. Dziadek Józef Łazowski był nauczycielem, społecznikiem, zakładał szkoły publiczne na tym terenie. Moja Mama, Lucyna urodziła się w 1921 roku w Kobielach Wielkich. Była dumna, że tam także urodził się wielki polski pisarz, Laureat nagrody Nobla, Władysław Rejmont. Przed wojną mieszkali w szkole w Widzowie, a w pobliskiej Kruszynie moi Rodzice w lutym 1945 brali ślub. Chociaż od 1979 r. mieszkam poza Polską właśnie w Kruszynie i pobliskich Nieznanicach postanowiłem 1 maja 2027 świętować swój jubileusz 80-lecia.

 

 

 

 Archiwum rodzinne Autora: Moja Mama, Lucyna Łazowska z rodzicami i braćmi w Widzowie w 1936r.

 

Nie do wiary, jak wielu interesujących ludzi ma związki z Częstochową i okolicą. Są wśród nich znani, o których często się przypomina, ale także zupełnie zapomniani, których losy pozostają nieznane. Chcę tu przypomnieć jednego z nich.

 

 

Eugeniusz Łazowski urodził się 23 grudnia w 1913 roku, w Częstochowie – zm. 16 grudnia 2006 roku, w Eugene, w Stanach Zjednoczonych), polski lekarz pediatra i neurolog. W 1933 roku ukończył kurs Szkoły Podchorążych Sanitarnych. Następnie podjął studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim. We wrześniu 1939 roku służył w Batalionie Korpusu Ochrony Pogranicza. Po ucieczce z niewoli sowieckiej osiadł w Stalowej Woli. Tam nawiązał kontakt z Narodową Organizacją Wojskową w Rozwadowie (ps. „Leszcz”), a także z Związkiem Walki Zbrojnej. Pod koniec stycznia 1940 r. otrzymał dyplom lekarski (wystawiony 23 stycznia 1940 r.). Jako dyplomowany lekarz, od 1941 roku prowadził gabinet lekarski (działający przy oddziale Polskiego Czerwonego Krzyża) w Rozwadowie. Tam szybko zorientował się w tragicznej sytuacji lokalnej społeczności żydowskiej. Rozpoczął organizowanie tajnej sieci pomocy medycznej. W Rozwadowie szybko zyskał zaufanie mieszkańców i niemieckiej administracji. Wykorzystując swoją pozycję służbową, gromadził informacje o planowanych deportacjach i przygotowywał plan ratunku.
Stanisław Matulewicz poznał Eugeniusza Łazowskiego jeszcze przed wojną podczas studiów medycznych. Wspólnie opracowali innowacyjną metodę wykorzystania bakterii Proteus vulgaris do tworzenia fałszywych wyników testów na tyfus. Ich współpraca przerodziła się w skuteczną akcję ratunkową na masową skalę.

Epidemia tyfusu

Rozwadów była mistrzowskim oszustwem medycznym. Bakteria Proteus vulgaris dawała fałszywie pozytywne wyniki w testach na tyfus, nie wywołując przy tym objawów choroby. Plan zakładał systematyczne “zarażanie” mieszkańców regionu. Dzięki szczepieniom z wykorzystaniem niegroźnej bakterii, wyniki badań wskazywały na obecność groźnej choroby. Kluczem do sukcesu było wykorzystanie bakterii Proteus vulgaris. Ta niegroźna bakteria wywoływała takie same reakcje w testach diagnostycznych jak prawdziwy tyfus.
Lekarze starannie dokumentowali każdy “przypadek” choroby. Prowadzili szczegółową dokumentację medyczną, która uwiarygadniała epidemię w oczach niemieckich kontrolerów.
Eugeniusz Łazowski wykorzystał niemiecką skrupulatność przeciwko okupantom. Perfekcyjnie prowadzona dokumentacja medyczna nie wzbudzała podejrzeń.
Niemieccy lekarze, obawiając się rozprzestrzenienia epidemii, wprowadzili kwarantannę. To uchroniło około 8000 osób przed wywózką do obozów zagłady podczas Holokaustu. Niemieccy okupanci prowadzili w Rozwadowie systematyczne kontrole sanitarne. Wprowadzili rygorystyczny system nadzoru epidemiologicznego, który paradoksalnie pomógł w realizacji planu lekarzy.
Strach przed epidemią był silniejszy niż nazistowska ideologia. Niemcy unikali terenów objętych kwarantanną, co skutecznie powstrzymywało deportacje. Łazowski działał ze świadomością, że odkrycie jego planu oznaczałoby natychmiastową egzekucję. Każde badanie przeprowadzane przez niemieckich lekarzy mogło zdemaskować podstęp.
Mimo śmiertelnego zagrożenia, lekarze konsekwentnie realizowali swoją misję. Wielokrotnie musieli improwizować podczas niespodziewanych kontroli niemieckich władz sanitarnych. Epidemia tyfusu Rozwadów zjednoczyła mieszkańców w obliczu wspólnego zagrożenia. Lokalna społeczność, świadoma prowadzonej mistyfikacji, współpracowała w utrzymaniu tajemnicy. Wzajemna pomoc stała się fundamentem przetrwania.
Działania lekarza ratującego Żydów przyczyniły się do ocalenia całych rodzin. Mieszkańcy Rozwadowa, zarówno Polacy jak i Żydzi, wspierali się wzajemnie w trudnych warunkach kwarantanny. To doświadczenie budowało międzyludzką solidarność. Eugeniusz Łazowski utrzymywał ścisłe kontakty z polskim podziemiem. Przekazywał informacje o planowanych akcjach niemieckich i pomagał w organizowaniu pomocy medycznej dla partyzantów. Jego gabinet lekarski służył jako punkt kontaktowy dla ruchu oporu. Współpraca z konspiracją znacząco zwiększała ryzyko jego misji. Mimo to, systematycznie dostarczał lekarstwa i środki opatrunkowe dla oddziałów partyzanckich. Organizował również pomoc medyczną dla rannych żołnierzy podziemia.
Rodzina Eugeniusza Łazowskiego aktywnie wspierała jego działania podczas wojny. Żona pomagała w prowadzeniu dokumentacji medycznej, a dom rodzinny służył jako miejsce spotkań konspiracyjnych. Dzieci państwa Łazowskich uczestniczyły w przekazywaniu zaszyfrowanych wiadomości. W lipcu 1944 roku (ostrzeżony) uciekł z Rozwadowa.

Po wojnie

Pracował przez jakiś czas w Klinice Akademii Medycznej i w Instytucie Matki i Dziecka. W 1958 roku, jako stypendysta Fundacji Rockefellera, wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie podjął pracę jako dyrektor ds. medycznych Illinois Children’s School and Rehabilitation Center w Chicago (1964–1983). Łazowscy zachowali jednak silne związki z Polską i regularnie wspierali inicjatywy upamiętniające akcję w Rozwadowie. Na Uniwersytecie Illinois w Chicago został cenionym profesorem pediatrii. W Ameryce kontynuował misję ratowania życia, tym razem jako wykładowca i badacz. Historia “polskiego Schindlera” została odkryta dopiero w latach 90. XX wieku. Opublikował wspomnienia zatytułowane “Prywatna wojna, Łazowski”. Książka ta stała się świadectwem heroizmu polskich lekarzy podczas II wojny światowej. W 2000 roku powstał film dokumentalny o akcji w Rozwadowie. Dokument ten jednak jak dotąd nie doczekał się swojej premiery.
Środowisko medyczne na całym świecie uznało jego działania za przykład najwyższej etyki lekarskiej. Uniwersytet Illinois uhonorował go specjalną nagrodą za humanitarną postawę. Pomimo to, jak dotąd nie doczekał się ani drzewka, ani tytułu sprawiedliwy wśród narodów świata. Jego metody stały się przedmiotem badań nad historią medycyny wojennej. Profesor Eugeniusz Łazowski specjalizował się w pediatrii. Jego badania skupiały się na rozwoju nowatorskich metod leczenia chorób dziecięcych i immunologii.

 

CEZARY LIS 

Podziel się:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *