Częstochowa nie potrzebuje programu, który powie młodym ludziom: „Zostańcie”. Potrzebuje miasta, z którego nie będą chcieli wyjeżdżać.

Wyobraźmy sobie osobę kończącą studia. Ma 24 albo 25 lat. Jest inżynierem, ekonomistą, informatykiem, architektem, nauczycielem lub aspirującym przedsiębiorcą z pierwszym pomysłem na własną firmę. Zna Częstochowę. Tutaj studiował. Ma znajomych. Być może w tym mieście poznali się jej rodzice. Ale właśnie dostał ofertę pracy z Katowic, Krakowa, Warszawy.
Co zdecyduje o jego zatrzymaniu?
Nie kampania reklamowa miasta. Nie billboard z hasłem „Częstochowa – dobre miejsce do życia”. I prawdopodobnie nawet nie pojedyncza ulga podatkowa. Argumentem będzie odpowiedź na kilka bardzo prostych pytań: Ile będę zarabiał? Gdzie będę mieszkał? Czy mogę tutaj rozwijać karierę? Czy mogę założyć firmę? Czy będę miał z kim spędzać życie? Czy moje miasto daje mi poczucie, że przyszłość może być właśnie w nim?
Jeżeli odpowiedź będzie pozytywna, zostanie. Jeżeli nie — wyjedzie. I właśnie dlatego zatrzymanie młodych ludzi nie jest problemem jednego wydziału Urzędu Miasta, tylko całego miasta.
Najdroższa strata, której nie widać w miejskim budżecie?
Kiedy młody człowiek wyjeżdża z Częstochowy, w budżecie nie pojawia się żadna pozycja: „utrata inżyniera – minus 1”. Nie ma faktury. Nie ma przetargu. Nie ma oficjalnego komunikatu. A jednak miasto traci coś bardzo konkretnego. Przyszłego przedsiębiorcę, wynalazcę, właściciela firmy, podatnika, pracodawcę. Przyszłego mieszkańca, który być może za kilka lat kupiłby mieszkanie, założył rodzinę i zatrudnił pierwszych pracowników.
Dlatego odpływ młodych ludzi jest nie tylko problemem demograficznym. Jest mankamentem gospodarczym. GUS systematycznie publikuje dla miast dane dotyczące ludności, migracji, struktury wieku i ruchu naturalnego. Najnowsze zestawienia obejmują już dane za 2025 r., a ich zakres pozwala analizować sytuację Częstochowy nie tylko pod względem liczby mieszkańców, lecz również migracji i struktury wieku.
A to prowadzi do wniosku, którego nie można dłużej ignorować: polityka zatrzymywania młodych ludzi powinna być traktowana jako element polityki gospodarczej miasta.
Co naprawdę zatrzymuje młodych?
Odpowiedź nie jest romantyczna. Młodzi ludzie potrzebują pracy, ale to nie wystarczy. Najnowsza analiza OECD wskazuje pięć podstawowych obszarów, które muszą być traktowane łącznie, zwłaszcza jeśli chodzi o młodych ludzi: edukację, zatrudnienie, mieszkalnictwo i środowisko zbudowane, infrastrukturę i usługi, działania dotyczące jakości środowiska i klimatu. Raport podkreśla przy tym znaczenie koordynacji różnych polityk miejskich oraz wsparcia młodych ludzi w momentach przejścia — między edukacją a pracą oraz między zależnością od rodziny a samodzielnym życiem.
To bardzo ważna lekcja dla Częstochowy. Bo młody człowiek nie żyje w pięciu oddzielnych wydziałach urzędu. Żyje w jednym mieście.
Pierwszy warunek: praca, która daje perspektywę
Nie chodzi wyłącznie o znalezienie zatrudnienia, a o możliwość zbudowania kariery. To zasadnicza różnica. Miasto, które chce zatrzymać absolwenta, musi stworzyć środowisko, w którym zobaczy on kolejne szczeble rozwoju: staż → pierwsza praca → specjalizacja → awans → własny projekt → własna firma. Dlatego Częstochowa powinna przestać traktować studentów wyłącznie jako odbiorców usług edukacyjnych. Powinna widzieć ich jako przyszły kapitał gospodarczy.
Istnieje zresztą narzędzie, które pozwala analizować ten proces znacznie dokładniej. To ELA — Ogólnopolski System Monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów. Korzysta z danych ZUS i POL-on i pozwala analizować sytuację absolwentów poszczególnych uczelni i kierunków, między innymi, ich zatrudnienie, wynagrodzenia, czas poszukiwania pracy oraz ryzyko bezrobocia.
To powinno stać się jednym z podstawowych wskaźników miejskiej polityki gospodarczej. Nie pytajmy już tylko: „Ilu mamy studentów?” A raczej: „Co dzieje się z nimi dwa, trzy i pięć lat po uzyskaniu dyplomu?”
ROBERT LECIŃSKI
Radny Miasta Częstochowy.
