OFIARNA I PEŁNA PASJI PRACA ZOFIA PAULINA ROZANOW (20.03.1930-04.07.2015)


Cztery lata temu pożegnaliśmy Zofię Rozanow, historyka sztuki, publicystkę, pedagoga, członka Polskiej Akademii Nauk, a przede wszystkim badaczkę dziejów sztuki klasztoru jasnogórskiego. Miała 85 lat. Ludzie, którzy zetknęli siĘ z Panią Zofią, zdawali sobie na ogół sprawę z tego, że były to spotkania, które się liczą. Była niekwestionowanym autorytetem na bazie zawodowego doświadczenia. Wielu osobom imponowała niebywałą wiedzą historyczną. Odznaczała się entuzjazmem i stałym wysiłkiem woli.
Niech ten krótki zarys Jej życia będzie sposobnością do złożenia podziękowań za dzieła, które stworzyła, którym poświęciła parę dziesiątków lat.

Zofia Paulina Rozanow, rocznik 1930, pochodziła z Polesia. Urodziła się w Prużanie. Wychowała się w atmosferze najgłębszego szacunku dla tradycji. W sposób szczególny pielęgnowała takie wartości, jak patriotyzm, prawdę i honor. Ojciec Zofii, Mikołaj Rozanow, kształcił się w Korpusie Kadetów w Pskowie, a następnie w Wyższej Szkole Inżynieryjnej w Petersburgu. W 1919 roku wstąpił do Wojska Polskiego. Jako porucznik ułanów brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Od 1924 roku mieszkał w Prużanie i pracował jako urzędnik.
Po klęsce wrześniowej przedostał się do Armii Polskiej na Zachodzie. W stopniu kapitana odbył kampanię włoską. Matka, Paulina z Pacewiczów była córką znanego i cenionego lekarza, doktora Augustyna Pacewicza.
Tragiczne lata wojny Zofia przeżyła w Terespolu. Po jej zakończeniu wraz z mamą i młodszym bratem Sławomirem dotarli do Częstochowy. Pani Paulina podjęła pracę w szkole jako nauczycielka. Zamieszkali wówczas przy ul. Pułaskiego. W 1949 roku, po długiej nieobecności, spowodowanej komplikacjami i uciążliwościami wojennymi, do rodziny dołączył ojciec. Świadectwo maturalne Zofia uzyskała w 1950 roku w Gimnazjum i Liceum
„Nauka i Praca”. Po latach powie: „Uczennice wynosiły z tej szkoły nie tylko rzetelną, gruntowną wiedzę, ale również formację patriotyczno-religijną na całe życie. Jasna Góra była patronem i protektorem tej szkoły, dzięki temu rosłam i rozwijałam się w jej cieniu”. Po złożeniu egzaminów wstępnych, rozpoczęła studia w zakresie historii sztuki na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Badania nad architekturą Jasnej Góry podjęła dość wcześnie, będąc jeszcze studentką drugiego roku i uczyniła je później tematem swojej pracy magisterskiej. Dyplom obroniła w 1955 roku i zamieszkała w Warszawie, gdzie zatrudniła się w Bibliotece Narodowej w Zakładzie Rękopisów. „(…) Tym samym stało się dla niej rzeczywistością obcowanie, niemalże na co dzień z najcenniejszymi cymeliami w zbiorach polskich (…)”. Kolejnym etapem w życiu zawodowym Zofii, to lata spędzone w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
W 1968 roku na prośbę Księdza Prymasa Stefana Wyszyńskiego, Zofia Rozanow wraz z Ewą Smulikowską rozpoczęły prace zarchiwizowania zabytków sztuki Jasnej Góry. Działania trwały ponad czterdzieści lat. Efektem tego ofiarnego zaangażowania (przy współpracy Ewy Smulikowskiej) są znamienite i obszerne publikacje, m.in.: Skarby kultury na Jasnej Górze oraz długo oczekiwany album Zabytki sztuki Jasnej Góry. Architektura. Rzeźba. Malarstwo.
Zofia Rozanow nie szczędziła czasu i energii. Żyła zawsze przejęta twórczą myślą. Obok publikacji książkowych pozostawiła wiele artykułów naukowych i popularnonaukowych. Dotyczą one m.in. sanktuarium oraz Cudownego Obrazu. Jej aktywność nie tylko ograniczała się do pracy badawczej, literackiej i wydawniczej, ale przez wiele lat była również biegłą sądową z zakresu historii sztuki.
Swoją mądrość i przemyślenia, postanowiła przekazać młodym ludziom. Wykładała na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz w warszawskiej Akademii Teologii Katolickiej (obecnie Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Zajęcia z historii sztuki średniowiecznej i ikonografii chrześcijańskiej cieszyły się dużym zainteresowaniem wśród studentów.
Pomimo słabnącego zdrowia, Zofia Rozanow nie rezygnowała z pracy. Na antenie Radia Jasna Góra, prowadziła cotygodniowe audycje pt.: „Tajemnice Świętej Twierdzy”. To była przyjemność słyszeć Jej piękną polszczyznę oraz treść wypowiadanych zdań. W ten sposób popularyzowała wiedzę związaną z Jasną Górą.
Była laureatką wielu ważnych i wyróżniających się nagród, m.in. w 2011 roku otrzymała nagrodę im. Karola Miarki. Zofia Rozanow pozostawiła nam oraz przyszłym pokoleniom wiele. Wykonała ogromną pracę. Wniosła także do codziennego życia, coś wyjątkowego, a mianowicie kulturę osobistą i intelektualną.
Zmarła 4 lipca 2015 roku. Uroczystości pogrzebowe i nabożeństwo żałobne po śmierci Zofii Rozanow odbyły się w Bazylice Jasnogórskiej. Pochowana została na cmentarzu Kule obok najbliższych.
„Zadaniem każdego człowieka jest być twórcą własnego życia. Człowiek ma uczynić z niego arcydzieło sztuki” – napisał św. Jan Paweł II.

Wybrane publikacje Zofii Rozanow:

Rozanow Z. – Muzyka w miniaturze polskiej. Kraków 1965
Rozanow Z. – Królewskie pamiątki na Jasnej Górze. Dary Wazów. Panorama Polska 1973, nr 1
( wspólnie z E. Smulikowską ).
Rozanow Z. – Skarby kultury na Jasnej Górze, wyd.I. Warszawa 1974, ( wyd. II. uzup. popr.
Warszawa 1979, wersja polska, angielska, włoska – wspólnie z E. Smulikowską)
Rozanow Z. – Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, Seria Nowa, t.VI: Miasto Częstochowa, cz. I:
Stare i Nowe Miasto, Częstochówka i Przedmieścia.Warszawa 1995 ( wspólnie
z E. Smulikowską )
Rozanow Z. – Zabytki sztuki Jasnej Góry. Architektura. Rzeźba. Malarstwo. Katowice 2009
( wspólnie z E. Smulikowską ).
Rozanow Z. – Sekrety miniatur Kodeksu Baltazara Behema. Katowice 2017 ( wyd. pośmiertne ).

Przy pisaniu korzystałam:

Sętowski J. – Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny. Częstochowa 2005, s.257.
Smulikowska E. – Zofia Rozanow 1930-2015.Biuletyn Historii Sztuki 2015, nr 3, s. 545-549.
Wyszyńska A. – Dałam słowo Prymasowi …Niedziela 2011, nr 45, s. 32-33.

Fot. 1. Zofia Rozanow, Ewa Smulikowska. Zabytki sztuki Jasnej Góry. Architektura. Rzeźba. Malarstwo. Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Katowice 2009.

Fot. 2. Płyta nagrobna na cmentarzu Kule

Barbara Szymańska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

code