We wtorek 10 marca 2026 r. w Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II przy ul. Jagiellońskiej 67/71 w Częstochowie odbędzie się uroczyste spotkanie Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. Jest ono organizowane przez Oddział IPN w Katowicach oraz Region Częstochowski NSZZ „Solidarność” w 45. rocznicę podpisania porozumień strajkowych oraz rejestracji NSZZ „Solidarność”.
Do udziału w uroczystości są zaproszeni przede wszystkim związkowcy NSZZ „Solidarność” oraz dawni opozycjoniści, odznaczeni przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Wolności i Solidarności. Wyjątkowy charakter jubileuszu podkreśli Honorowy Patronat Prezydenta RP Karola Nawrockiego oraz obecność zastępcy prezesa IPN, dr. hab. Karola Polejowskiego. Wydarzeniu będzie towarzyszyć koncert Mateusza Nagórskiego „Jacek Kaczmarski o wolności”, a także wręczenie odznaczeń, dwie tematyczne wystawy oraz wykład na temat powstania NSZZ „Solidarność” w województwie częstochowskim.
Inauguracja obchodów 45. rocznicy rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” odbyła się 18 listopada 2025 r. w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Spotkanie w Częstochowie to kolejna okazja do zgromadzenia Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z województwa śląskiego.
Podczas uroczystości czterech działaczy opozycji: Leszek Borowiecki, Michał Mecych, Bogusław Niklas i Andrzej Perliński zostanie odznaczonych Krzyżami Wolności i Solidarności. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej odznaczenia wręczy zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.
Program spotkania:
- 17.00 – Otwarcie spotkania
- 17.10 – Ceremonia wręczenia Krzyża Wolności i Solidarności
- 17.30 – Wystąpienia organizatorów
- 18.00 – Wykład dr. Jarosława Nei, pracownika Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach pt. „Od solidarności do »Solidarności«, czyli Polaków drogi do wolności”
- 18.15 – Koncert Mateusza Nagórskiego „Jacek Kaczmarski o wolności”
- 19.00 – Poczęstunek
Wydarzenia towarzyszące:
- Wystawa elementarna pt. „Stan wojenny” przygotowana przez Oddział IPN w Katowicach i Śląskie Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu z Wujka w 2021 r.
- Ekspozycja plenerowa wystawy pt. „Tu rodziła się Solidarność” przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej w 2020 r.
- Sprzedaż publikacji Instytutu Pamięci Narodowej
Wydarzenie objęte Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.
Organizatorzy: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Region Częstochowski NSZZ „Solidarność”.
Partner: Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II.
Patronat medialny: „Gazeta Częstochowska”, Radio eM, Radio Fiat, Radio Jasna Góra, Radio Katowice, Tygodnik Katolicki „Niedziela”.
Andrzej Margasiński jako student Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach osiemdziesiątych był działaczem Niezależnego Zrzeszenia Studentów, a następnie członkiem NSZZ „Solidarność”. Andrzej Margasiński, pisząc pod pseudonimem „Jan Skowron”, był autorem tekstów i współredaktorem pisma „Odmowa”, które ukazywało się w latach 1982-1984. Wykrycie i zlikwidowanie w kwietniu 1984 r. przez Służbę Bezpieczeństwa drukarni spowodowało zakończenie wydawania pisma.
Michał Mecych był członkiem NSZZ „Solidarność” przy Zakładzie Budowy Maszyn w Częstochowie-Sabinowie. Początkowo działał w komitecie założycielskim, a następnie został wybrany na wiceprzewodniczącego Komisji Zakładowej. W związku z prowadzoną działalnością związkową w późniejszym okresie doświadczył szykan ze strony aparatu partyjnego, polegających na udaremnieniu możliwości pracy na zagranicznym kontrakcie. 5 XI 1982 r. został powołany do 1 Brygady Saperów w Brzegu na ćwiczenia wojskowe, co miało być formą represji wobec byłych działaczy NSZZ „Solidarność”, a jednocześnie stanowiło przekroczenie uprawnień przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Zwolnienie z ćwiczeń nastąpiło w marcu 1983 r.
Bogusław Niklas był współorganizatorem i założycielem NSZZ „Solidarność” w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Zawierciu. Pełnił także funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w ww. zakładzie pracy. W grudniu 1981 r. Bogusław Niklas uczestniczył w akcjach protestacyjnych, będących wyrazem sprzeciwu wobec polityki ówczesnych władz. Ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, został internowany w dniu 13 XII 1981 r. i osadzony w Zakładzie Karnym w Strzelcach Opolskich. W dniu 10 III 1982 r. Bogusław Niklas został przeniesiony do Ośrodka Odosobnienia w Kokotku, gdzie przebywał do czasu uchylenia internowania, tj. do 13 III 1982 r.
Andrzej Perliński od sierpnia 1980 r. do czasu wprowadzenia stanu wojennego był działaczem NSZZ „Solidarność” w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym Katowice, Oddział Jastrzębie-Zdrój. Na terenie ww. zakładu pracy pełnił funkcję wiceprzewodniczącego zarządu związku. Ze względu na swoją działalność polityczną, w dniu 5 XI 1982 r. został internowany pod pozorem ćwiczeń w Wojskowym Obozie Internowania w Gorzowie Wielkopolskim (JW 1649). Wolność odzyskał 2 II 1983 r. po odbyciu ćwiczeń. Szkolenie rezerwistów w powyższej jednostce nie miało nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością kraju lub podnoszeniem umiejętności żołnierskich, a służyło jedynie do izolacji osób zaangażowanych w działalność opozycyjną i było dotkliwą represją polityczną wobec powołanych.
Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm 5 sierpnia 2010 r. Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 r. przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu. Krzyż nadawany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL. Źródłem uchwalenia Krzyża Wolności i Solidarności jest Krzyż Niepodległości z II RP.
Program spotkania:
Zapowiedź uroczystości: https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/238176,45-rocznica-rejestracji-NSZZ-Solidarnosc-Solidarni-nasz-jest-ten-dzien-spotkanie.html