Jesienią znacząco rośnie liczba infekcji dróg oddechowych, takich jak grypa, COVID-19, zakażenia RSV, infekcje pneumokokowe czy krztusiec.
Więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, co sprzyja transmisji wirusów i bakterii, a mniejsza wilgotność powietrza prowadzi do wysuszenia błon śluzowych nosa i gardła, co osłabia naturalną barierę ochronną organizmu1. Może też dojść do reaktywacji „uśpionego” wirusa wywołującego półpasiec. Dlatego przed sezonem infekcyjnym 2026/2027 warto zadbać o profilaktykę chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom. Przy okazji wizyty w POZ lub szczepienia przeciw grypie warto zapytać lekarza także o inne zalecane szczepienia, które można przyjąć podczas jednej wizyty. Część z nich (półpasiec, RSV, pneumokoki) jest refundowana lub nawet bezpłatna dla niektórych grup.
Pod szczególną ochroną: osoby powyżej 60–65. roku życia
Szczepienia nie tylko zmniejszają ryzyko zachorowania, ale przede wszystkim ryzyko powikłań, w tym tych ciężkich. Szczególnie zalecane są osobom, dla których zachorowanie i powikłania mogą być groźne. Spośród dorosłych są to zwłaszcza osoby powyżej 60–65. roku życia (z wiekiem spada sprawność układu odpornościowego, co określamy mianem immunosenescencji) oraz osoby z chorobami współistniejącymi. Wraz z fizjologicznym starzeniem się stopniowo wyczerpują się rezerwy organizmu. Zmniejsza się wydolność narządów, słabnie działanie układu immunologicznego, dlatego zwiększa się skłonność do zakażeń. Istotnym problemem w tej grupie pacjentów jest również wielochorobowość, która także niekorzystnie wpływa na odporność2.
Aby upowszechnić wiedzę na temat szczepień, w ostatnich latach opracowywane są kalendarze szczepień dla osób dorosłych, a także specjalne kalendarze dla osób starszych, uwzględniające zwiększone ryzyko zachorowania lub ciężkiego przebiegu choroby. Dla osób starszych szczególnie zalecane są szczepienia przeciwko grypie, COVID-19, pneumokokom, RSV oraz półpaścowi3. Warto przy tym wykorzystywać każdą wizytę szczepienną do sprawdzenia statusu szczepień pacjenta. Wiele szczepionek można podawać podczas jednej wizyty, co ułatwia realizację zalecanej profilaktyki.
Pozytywny trend: szczepi się coraz więcej osób, szczególnie starszych
Dane Centrum e-Zdrowia pokazują, że rok 2025 i sezon infekcyjny 2025/2026 mogą okazać się punktem zwrotnym, jeśli chodzi o podejście Polaków do profilaktyki zdrowotnej. Liczba zaszczepionych osób wzrosła zarówno w przypadku grypy, jak i chorób, przeciw którym szczepienia zostały objęte refundacją, takich jak RSV czy półpasiec. Rosnąca liczba osób już zaszczepionych (do połowy sierpnia 2026 r.) przeciw półpaścowi rodzi nadzieję, że w sezonie 2026/2027 ten pozytywny trend się utrzyma4.
Refundacja szczepionek przeciw półpaścowi i RSV: przełom w szczepieniach osób starszych
Wzrost liczby osób zaszczepionych przeciw grypie, pneumokokom, półpaścowi i RSV jest związany z większą dostępnością szczepień (refundacją), jak również łatwiejszą możliwością samego wykonania szczepienia (m.in. dzięki szczepieniom w aptekach).
Szczepienie przeciw półpaścowi od kwietnia 2025 r. jest bezpłatne dla osób powyżej 65. roku życia z chorobami współistniejącymi, a dla osób w wieku 18–65 lat z chorobami współistniejącymi szczepionka jest refundowana w 50 proc. Zmianę widać w danych Centrum e-Zdrowia (CeZ): w 2024 roku zaszczepiło się 14 tys. 800 osób, a w 2025 r. ponad 177 tys. Od stycznia do połowy sierpnia 2026 r. szczepionką przeciw półpaścowi zaszczepiło się już 143 tys. osób4. Szczepionka zawiera nowoczesny adiuwant AS01, jej skuteczność (zapobieganie półpaścowi i neuralgii popółpaścowej) udowodniono w dużych badaniach klinicznych: skuteczność utrzymywała się co najmniej przez 11 lat5.
W przypadku szczepień przeciw RSV dostępne są dwa preparaty. Od kwietnia 2025 r. jeden z nich jest bezpłatny dla kobiet w ciąży, osób powyżej 65. roku życia oraz refundowany z 50 proc. odpłatnością dla osób w wieku 60–64 lata. Od października 2025 r. na listach refundacyjnych znalazła się druga szczepionka: bezpłatna dla osób od 65. roku życia, a refundowana (w 50 proc.) dla osób w wieku 60–64 lata. Ten preparat również zawiera adiuwant AS01, który zwiększa skuteczność szczepienia i długość utrzymywania się odpowiedzi po szczepieniu, co jest szczególnie ważne dla osób z osłabioną odpornością, w tym osób starszych. Refundacja szczepionek przeciw RSV również wyraźnie przełożyła się na wzrost liczby osób zaszczepionych: w sezonie 2024/2025 było to 71 tys. osób, a w sezonie 2025/2026 – 627 tys. osób4.
W przypadku grypy, RSV i półpaśca największą grupę wśród zaszczepionych stanowią osoby powyżej 65. roku życia. Pokazuje to, że rośnie świadomość osób starszych i ich przekonanie o znaczeniu szczepień.
Szczepienia w aptekach
Do wzrostu liczby szczepień przyczyniło się również umożliwienie ich wykonywania w aptekach. Obecnie funkcjonuje już w całej Polsce 2440 punktów szczepień, wykonano w nich na przełomie 2025 i 2026 roku ok. 1,2 miliona szczepień. Podanie szczepienia w aptekach jest obecnie bezpłatne w przypadku 18 szczepionek dla wszystkich osób powyżej 18. roku życia. Farmaceuta wystawia receptę, kwalifikuje pacjenta do szczepienia, podaje szczepionkę i wprowadza informację o szczepieniu do systemu e-zdrowia oraz e-Karty Szczepień6.
Jak rozwijać szczepienia u osób starszych: potrzebne zmiany
Wzrost liczby szczepiących się osób wskazuje, że działania prowadzone w ostatnich latach przynoszą efekty, choć wiele pozostaje jeszcze do zrobienia. Potwierdzają to dane z raportu „Polska na szczepieniach 2026”7. Dobrym przykładem jest grypa. Mimo wyraźnego wzrostu liczby szczepień (w sezonie 2023/2024 przeciw grypie zaszczepiło się 1,643 tys. osób, zaś w sezonie 2025/2026 – 2,297 tys. osób) poziom wyszczepialności nadal jest niewystarczający. Przeciw grypie szczepi się ok. 6 proc. całej populacji, a spośród osób powyżej 65. roku życia – 16 proc. Nadal daleko więc nam do statystyk europejskich, gdyż średnia w UE dla szczepienia przeciw grypie w tej grupie wynosi ok. 48%8, a zarówno UE, jak i WHO rekomendują 75-procentowy poziom wyszczepienia w grupach ryzyka9.. Ze wspomnianego raportu wynika ponadto, że najczęstszym powodem niezaszczepienia się jest brak przekonania o konieczności szczepienia oraz brak zaufania do szczepień – co pokazuje, jak ważna jest rola edukacji, kampanii medialnych i rozmowy lekarza z pacjentem. Bardzo ważna jest też edukacja zarówno pacjentów, jak i lekarzy, dotycząca możliwości i bezpieczeństwa podania pacjentowi jednocześnie dwóch lub nawet więcej preparatów szczepionkowych.
Mimo wprowadzonych zmian barierą w dostępie do szczepień nadal pozostają utrudnienia administracyjne: w przypadku szczepionek przeciw półpaścowi i pneumokokom problemem jest to, że wiek (powyżej 65 lat) nie jest jedynym kryterium refundacyjnym. Drugim kryterium jest występowanie jednej z określonych chorób współistniejących, kwalifikujących do zaszczepienia. Tymczasem zalecenia grupy ekspertów 10 towarzystw naukowych, aktualizowane w listopadzie 2025 r.10, rekomendują szczepienie przeciw półpaścowi wszystkim dorosłym w wieku od 50 lat, niezależnie od chorób współistniejących. Szczepienie jest też zalecane osobom dorosłym w wieku od 18 lat z wrodzonym, nabytym lub przewidywanym obniżeniem odporności, po chorobach onkologicznych, przeszczepach szpiku lub narządów litych, z przewlekłymi chorobami serca, płuc, nerek, wątroby, metabolicznymi, neurologicznymi, reumatologicznymi lub psychiatrycznymi. Zalecane jest też szczepienie u osób, które chorowały na półpasiec lub mających kontakt z małymi dziećmi. Dla wielu z tych osób nadal barierą jest koszt szczepionki.
Z kolei farmaceuci zwracają uwagę na bariery administracyjne utrudniające szczepienie. Recepta farmaceutyczna z refundacją w przypadku szczepień przeciw półpaścowi i pneumokokom jest możliwa po udokumentowaniu choroby współistniejącej, jednak problemem wciąż pozostaje dostęp do dokumentacji medycznej pacjenta. Naczelna Izba Aptekarska w lipcu 2026 r. zaapelowała o pilne usprawnienie narzędzi cyfrowych wykorzystywanych w procesie szczepień6. Farmaceuci zwracają uwagę m.in. na brak jednolitych wytycznych dotyczących dokumentacji oraz brak automatycznych przypomnień pacjentom o kolejnych dawkach. Konieczne jest więc wprowadzenie przez Ministerstwo Zdrowia i Centrum e-Zdrowia zmian, które pozwolą w pełni wykorzystać potencjał aptecznych punktów szczepień.
Szczepienia osób starszych powinny być traktowane jako jeden z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej i polityki lekowej państwa. Kluczowe jest dziś usuwanie barier – finansowych, administracyjnych i edukacyjnych – tak, aby rekomendowane szczepienia były dla osób 65+ proste i łatwo dostępne. Nie czekajmy na chorobę i jej powikłania – lepiej wcześniej wykorzystać możliwości profilaktyki, którymi dysponujemy.
Referencje:
1.Jesień bez infekcji. Złota jesień zaczyna się od profilaktyki – Główny Inspektorat Sanitarny – Portal Gov.pl (31.08.2026)
2.Szczepienia ochronne to filar zdrowego starzenia się – Wywiady i publicystyka – Szczepienia – Medycyna Praktyczna dla lekarzy (31.08.2026)
3.https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-osob-starszych-2 (31.08.2026)
4.https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/raport-o-chorobach-zakaznych (31.08.2026)
5.Strezova A, Díez-Domingo J, Tinoco JC, et al. Adjuvanted recombinant zostervaccine (RZV) is the first vaccine to provide
durable protection against herpes zoster (HZ) in all age ranges ≥50 years: finalanalysis of efficacy and safety after 11 years
(Y) offollow-up. Presented at: ECCMID 2024; 27–30 April 2024; Barcelona, Spain.
6.https://alertmedyczny.pl/2440-aptecznych-punktow-szczepien-nra-wskazuje-co-trzeba-poprawic-przed-sezonem-infekcyjnym/ (31.08.2026)
7. https://www.kliniki.pl/raport-polska-na-szczepieniach-2026/ (31.08.2026)
8..https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Influenza_statistics (31.08.2026)
9.https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251121-1 (31.08.2026)
10.https://ptwakc.org.pl/2025/11/27/szczepienia-przeciw-polpascowi-zalecenia-grupy-ekspertow-polskich-towarzystw-naukowych-aktualizacja-2025/ (31.08.2026)
Komunikat prasowy opracowany przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia w ramach kampanii edukacyjno-informacyjnej „HEALTHY AGEING – długie życie w dobrym zdrowiu”. Wrzesień 2026.