Dzięki ministerialnemu dofinansowaniu z programu Narodowego Instytutu Muzeów „Rozbudowa zbiorów muzealnych” do kolekcji Działu Sztuki trafiło 78 obiektów.
Wytwórnia Fabryka Wyrobów Ceramicznych „Czyn” działała w Częstochowie przy ul. św. Rocha 38 przez niespełna osiem lat (1945–1953). Była placówką artystyczną o pionierskim charakterze, w której opracowywano, wytwarzano i popularyzowano nowe wzory figur i płaskorzeźb religijnych. Podjęto także pracę nad uszlachetnieniem dawnych modeli. Myśl i troska o poziom dewocjonaliów produkowanych w Częstochowie zjednoczyły grono plastyków, którzy dzięki zaangażowaniu i nowej koncepcji twórczej zamierzali zmienić charakter lokalnej, a w dalszej perspektywie – rodzimej wytwórczości religijnej. Zakład wyróżniał się spośród innych podjasnogórskich fabryk produkujących dewocjonalia wyrobem ręcznym i dbałością o jakość estetyczną produktów. Funkcję kierowniczki artystycznej w „Czynie” pełniła ceniona ceramiczka Wanda Szrajberówna. Z zakładem współpracowały m.in. Zofia Trzcińska-Kamińska, znana warszawska rzeźbiarka, Donata Pospieszalska i s. Aniela Józefowicz CR.
Przez kilka lat działalności w fabryce opracowano blisko 50 nowych wzorów figur i płaskorzeźb religijnych oraz uszlachetniono dziesiątki dawnych modeli. Eksperymentowano z materiałami, prowadzono doświadczenia z nowymi sposobami polichromowania i ozdabiania wyrobów. Ze względu na brak surowców, pracowano głównie w gipsie, realizując w ceramice i szlachetnej porcelanie jedynie pojedyncze projekty.
Wytwórnia „Czyn” stanowi unikalne zjawisko na mapie polskiej sztuki religijnej i dewocyjnej. Jej wyroby powstawały z udziałem profesjonalnych plastyków, co wyróżnia je na tle innych tego typu XX-wiecznych zakładów. Ich wysoki poziom artystyczny, staranność wykonania i charakterystyczna stylistyka sprawiają, że obiekty te są nie tylko wyrazem religijności epoki, ale również cennym świadectwem estetyki i warsztatu artystycznego tamtego czasu.
Zakup obejmujący zarówno wyroby, jak i archiwalia pozwala na pełne opracowanie oraz udokumentowanie historii zakładu. Ponadto obiekty te mają potencjał, by stać się ważnym punktem odniesienia w badaniach nad polską sztuką dewocyjną XX w.
Warto podkreślić, że część z nich była prezentowana publicznie w ramach zorganizowanej w Muzeum Częstochowskim w 2022 r. wystawy „Czyn-iac piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych CZYN”, której towarzyszył starannie opracowany katalog naukowy. Kuratorką ekspozycji i autorka publikacji była Katarzyna Sucharkiewicz.
Zgromadzenie i ochrona tak reprezentatywnej kolekcji nie tylko wzbogaci zbiory muzeum, ale także umożliwi dalsze działania wystawiennicze, edukacyjne i naukowe. Wśród zaplanowanych przedsięwzięć znajduje się m.in. pokaz wybranych obiektów z zakupionego zbioru w Sali Reprezentacyjnej Ratusz, od 25 listopada do 7 grudnia 2025 r.
Dewocjonalia jako forma sztuki użytkowej stanowią istotny fragment kolekcji Muzeum Częstochowskiego, a ich dokumentowanie i zachowywanie pozwala lepiej zrozumieć kulturową tożsamość regionu.
RED, KS