Krajowa Wystawa Rolnicza w Częstochowie to już nie tylko marka krajowa. Swym zasięgiem trafia także do odbiorców z innych państw wzbudzając uznanie i szacunek. W tym roku odbędzie się jej jubileuszowa 35. edycja. Przez trzy dni – od 4 do 6 września – w sercu Częstochowy, u stóp Matki Bożej Częstochowskiej, będziemy świętować sukces polskiego rolnictwa, a podczas Dożynek Jasnogórskich dziękować Panu Bogu za doroczne plony. O idei Wystawy i znaczeniu rozmawiamy z dyrektorem Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego, Panem Leonardem Smolarskim, głównym spiritus movens przedsięwzięcia.
Szanowny Panie Dyrektorze, Wystawa jest znana w całej Polsce i z roku na rok zyskuje znaczenie.
– Czekamy z otwartym sercem na wystawców, których będzie ponad 400, oraz na wszystkich gości, pielgrzymów i zwiedzających. Cieszymy się, że tak licznie odpowiadają na naszą propozycję sami mieszkańcy Częstochowy i okolic. W ubiegłym roku Wystawę odwiedziło ponad 150 tysięcy osób. Był to rekord i mam nadzieję, że uda się go nam pobić.
Jakie niespodzianki szykujecie Państwo w tegorocznej edycji?
– Przede wszystkim Krajowa Wystawa Rolnicza w tym roku będzie przebiegać w myśl hasła „Tradycja i nowoczesność to zdrowie i bezpieczeństwo”, które odzwierciedla aktualną myśl i wymiar polskiego rolnictwa. A jeśli chodzi o program, to oprócz stałych punktów mamy ciekawą nowinkę: na inaugurację w piątek, 4 września w Filharmonii Częstochowskiej wystąpi Reprezentacyjny Zespół Artystyczny Wojska Polskiego. W tym dniu odbędzie się także po raz pierwszy Ogólnopolska Konferencja Naukowa, organizowana we współpracy z Uniwersytetem Jana Długosza w Częstochowie, pt. „Nauka dla rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego – tradycja, innowacje i zrównoważony rozwój”. To nasza wspólna inicjatywa, której celem jest promowanie myśli teoretycznej, szczególnie tej rozwijanej na naszej rodzimej uczelni. Program spotkania jest bardzo bogaty. Swoim doświadczeniem i wiedzą podzielą się ogólnopolskie naukowe sławy z: Państwowej Akademii Nauk, instytucji naukowych, największych ośrodków akademickich z Warszawy, Wrocławia, Lublina i oczywiście z naszego UJD. Tradycyjnie przygotowaliśmy wiele innych, ciekawych atrakcji, w tym szeroką ofertę prezentacji poszczególnych segmentów gospodarki rolnej: targi kwiatów i roślin ozdobnych, pszczelarstwa oraz Regionalną Wystawę Zwierząt, pokaz zaganiania owiec przez psy pasterskie i maszyn rolniczych. Będzie także już rozpoznawalny i lubiany konkurs kulinarny „Polska smakuje”. Zostaną – jak zawsze – uhonorowani najlepsi rolnicy w ramach konkursów: AGROLIGA 2026, „Bezpieczne Gospodarstwo Rolne”, „Na najlepszą agroturystykę w województwie śląskim”, „Najlepsze gospodarstwo ekologiczne w województwie śląskim”. Planujemy mnóstwo muzyki, śpiewu i tańca. Na scenie głównej na parkingu jasnogórskim zaprezentują się zespoły folklorystyczne z kraju w ramach imprezy organizowanej przez Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, a na Placu Biegańskiego proponujemy dwudniowe występy dziecięcych zespołów ludowych oraz góralskich. To wydarzenie odbędzie się pod auspicjami Regionalnego Ośrodka Kultury w Częstochowie.
Nie mogliśmy zapomnieć o najmłodszych, bo edukacja u podstaw to ważny aspekt upowszechniania tematyki rolniczej. Nauka przez zabawę staje się świetnym sposobem wychowawczym i poszerzającym wiedzę, rozbudza zainteresowania. Wiele propozycji – co także stało się tradycją – będą miały instytucje okołorolnicze: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, także nasz Ośrodek. Będą zatem zabawy, gry edukacyjne, konkursy.
Wystawa jest dorobkiem wielu osób na przestrzeni dziesięcioleci.
– Pamiętam początki, kiedy odbywała się w Liceum Ogólnokształcącym im. Henryka Sienkiewicza i było niewielu wystawców. Trzeba w związku z tym docenić wysiłek kolejnych dyrektorów i pracowników Ośrodka, w tym pierwszych organizatorów i pomysłodawców jej reaktywowania – ówczesnego dyrektora Jacka Lupę i śp. Stanisława Juchnika – za inwencję i skuteczność, oraz biskupa Romana Andrzejewskiego, który zainicjował jej szerszy, ogólnokrajowy i jednocześnie duchowy wymiar, proponując połączenie Wystawy z Krajowymi Dożynkami Jasnogórskimi. Ta determinacja i wspólna praca ODR, ale i całej społeczności Częstochowy zaowocowały. W wymiarze historycznym i ideowym nawiązujemy do roku 1909, kiedy to w Częstochowie miała miejsce Krajowa Wystawa Przemysłu i Rolnictwa. Był to jeszcze czas zaborów, a wydarzenie w spektakularny sposób unaoczniło wielkość polskiej technicznej myśli innowacyjnej w przemyśle i rolnictwie, co odbiło się szerokim echem w Europie. Dało też wyraz polskiego patriotyzmu i polskiej dumy, co – jak na ówczesne czasy – było bardzo odważne.
Przedsięwzięcie ze swym ideowym przesłaniem stało się po wielu latach impulsem do reinicjacji w 1992 roku.
– Tak, Wystawa Przemysłu i Rolnictwa z 1909 roku była fundamentem dla działań po latach. Dzisiaj naszym zadaniem jest dbanie o jej dalszy rozwój i budowanie znaczenia. Jesteśmy dumni, że od 1992 roku, mimo pandemii koronawirusa, trwa nieprzerwanie. Od paru lat jej centrum mieści się na jasnogórskim parkingu. Tu prezentują się ogólnopolskie instytucje rolnicze, odbywa się oficjalne otwarcie, są pokazy zwierząt i maszyn. Osobiście wróciłem do budowy sceny dla występów zespołów ludowych, aby lepiej pokazać ich spektakularny rozmach i piękno.
Nie da się też ukryć, że rolnictwo idzie z duchem czasu…
– …i musi iść, oczywiście z myślą o wysokiej jakości i produkcji zdrowej żywności. A my, jako Ośrodek, jesteśmy odpowiedzialni za robienie kroku przed. Do naszych zadań należy bowiem edukacja, wdrażanie nowych technologii i wsparcie rolników w działaniach umożliwiających im korzystanie z szeroko pojętej nauki i rozwoju myśli innowacyjnej, także technicznej, w formie nowoczesnych maszyn, urządzeń i innych rozwiązań.
I tu swoje miejsce mają instytuty badawcze.
– Współpraca Śląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Częstochowie z instytutami i uczelniami jest stała. Na Wystawę przybędą: Instytut Zootechniki, Instytut Weterynaryjny, Instytut Ochrony Roślin, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Instytut Ogrodnictwa, Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich, Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, Instytut Biotechnologii i Przemysłu Rolno-Spożywczego, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie. Zaprezentują najnowsze osiągnięcia w dziedzinie badań technik genomowych (NGT). W przeciwieństwie do GMO, gdzie roślina zmieniana jest za pomocą genu innego organizmu, w NGT nie wprowadza się obcego materiału genetycznego. To techniki przyspieszające naturalne krzyżówki, które w naturze zachodzą przez setki czy tysiące lat.
Dzisiaj Polska pod względem żywieniowym jest samowystarczalna, nawet eksportujemy 40 procent naszej produkcji, ale system bezpieczeństwa żywnościowego, który budujemy od 1989 roku, musi mieć trwałe podstawy. Małe gospodarstwa są potrzebne, ale one służą innym celom, tam można na przykład produkować żywność ekologiczną, owoce i warzywa na rynek lokalny. Natomiast 80 procent całej produkcji rolnej to efekt pracy gospodarstw towarowych, których w Polsce jest około 400 tysięcy na 1,4 miliona wszystkich istniejących. W województwie śląskim jest ich blisko 40 tysięcy, w tym 80 procent o powierzchni około 5 hektarów. Stąd polityka pod względem bezpieczeństwa żywności powinna wypełniać potrzeby gospodarstw towarowych, to one je zapewniają. Należy wprowadzać systemy zachęt, które będą motywować ludzi do pracy na roli.
Z podziwem obserwujemy w Państwa działaniach akcenty patriotyczne i duchowe.
– Tak, naszą ideą jest dobro polskiej wsi z uwzględnieniem całego dorobku kulturowego, historycznego i patriotycznego. Polski rolnik od wieków kocha swoją ziemię, tę miłość dziedziczy w genach. Oczywiście w tej ciężkiej pracy ważna jest również dochodowość, bo każdy pragnie mieć satysfakcję z wykonanego zadania. Polski rolnik stawia nade wszystko na produkcję zdrowej i smacznej żywności. Tak więc staramy się tę tradycję kultywować, idąc jednocześnie z duchem nowoczesnych rozwiązań, w tym także sztucznej inteligencji. Duchowość buduje przede wszystkim bliskość Jasnej Góry i stała współpraca z Ojcami Paulinami. Dzięki temu Krajowa Wystawa Rolnicza jest wyjątkowym wydarzeniem w skali kraju.
Wróćmy na moment do historycznego fundamentu Krajowej Wystawy Rolniczej i jej pierwowzoru z 1909 roku.
– To był bardzo ważny projekt. Polska była wówczas pod zaborami, a mimo to udało się w Częstochowie doprowadzić do wyjątkowego w swej skali przedsięwzięcia, ukazującego potęgę gospodarczą (przemysłowo-rolniczą) i intelektualną Polaków. Do dziś w parku podjasnogórskim mamy obiekty wybudowane specjalnie na tę okoliczność, które służą swym potencjałem Muzeum Częstochowskiemu. Wystawa niosła także wymiar patriotyzmu i odwagi, była swoistym manifestem pragnienia wolności i suwerenności.
Współczesna nam Krajowa Wystawa Rolnicza w Częstochowie te wartości pielęgnuje i upowszechnia. Chcemy ukazywać znaczenie polskiej wsi i polskiego rolnika, efekty jego ciężkiej pracy, ale także nowoczesność, która już na dobre u nas zagościła. Nastąpił tak duży postęp i rozwój na terenach wiejskich, że dzisiaj nie odbiegamy od Zachodu. Polskiemu rolnikowi zawsze będą towarzyszyć wartości wyrażone w triadzie „Bóg – Honor – Ojczyzna”, ponieważ z nich wyrasta nasze dziedzictwo kulturowe, w którym polskie rolnictwo odgrywało i nadal pełni znaczącą rolę historyczną i patriotyczną.
Wystawa jak co roku ma ważnych patronów honorowych i liczne wpierające podmioty. To również pokazuje jak wielowymiarowy i ważny ma wymiar społeczno-historyczno-kulturowy.
– Patronat Honorowy przyjął Pan Prezydent Karol Nawrocki, ma też uczestniczyć w uroczystej Mszy Świętej na Jasnej Górze. Ale musimy zaznaczyć wielki udział w organizowaniu Wystawy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz wsparcie naszych partnerów: Województwa Śląskiego, Regionalnego Ośrodka Kultury w Częstochowie, Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, Muzeum Częstochowskiego, Centralnej Biblioteki Rolniczej. Imponujący jest także Komitet Honorowy Wystawy, na czele z Wiceprezesem Rady Ministrów Władysławem Kosiniakiem-Kamyszem, Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefanem Krajewskim, Ministrem Infrastruktury Dariuszem Klimczakiem, Ministrem Energii Miłoszem Motyką, Wiceministrem Edukacji Narodowej Henrykiem Kiepurą, Wojewodą Śląskim Markiem Wójcikiem i Marszałkiem Województwa Śląskiego Wojciechem Saługą oraz prezesami instytucji okołorolniczych.
Dziękuję za rozmowę.
URSZULA GIŻYŃSKA